Genç İşçi Çalıştırma Onay ve Takip Formu: 18 Yaş Altında Zorunlu Kayıtlar

Ne işe yarar?

Formun birinci işlevi işe başlamadan önceki kontrolü yapmaktır. 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması kural olarak yasaktır; 14 yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış çocuklar yalnızca gelişimlerine ve okula devamlarına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilir. Yapılacak işin bu çerçeveye girip girmediği işe başlandıktan sonra değil, öncesinde belgelenmelidir.

İkinci işlevi çalışma düzenini sınırlar içinde tutmaktır. Genç ve çocuk işçilerde günlük ve haftalık süre sınırları yetişkinlerden farklıdır, okula devam edilip edilmemesine göre değişir ve tatil dönemlerinde ayrı hesaplanır. Formdaki süre planı, vardiya çizelgesi hazırlanırken bakılacak tek kaynak hâline gelmelidir.

Üçüncü işlevi zaman içinde değişen durumu izlemektir. Çalışan 18 yaşını doldurduğunda çalışma süresi sınırları ve yasak işler bakımından statüsü değişir; buna karşılık yıllık izin tabanı, o yıl bakımından kazanılmış hak niteliğindeki hesabı etkiler. Formdaki takip bölümü, bu geçişin sessizce kaçırılmasını önler.

Genç işçi çalıştırma onay ve takip formu örneği

Köşeli parantezleri doldurun. Form, işe başlamadan önce doldurulur ve imzalanır; sonradan tamamlanan bir onay belgesi, kontrolün yapılmadığının kaydı olur.

[Şirket Ticaret Unvanı]
GENÇ İŞÇİ ÇALIŞTIRMA ONAY VE TAKİP FORMU (18 YAŞ ALTI)
Belge tarihi: [gg.aa.yyyy]        SGK İşyeri Sicil No: [.....]

1) ÇALIŞAN BİLGİLERİ
Ad Soyad: [.....]        T.C. Kimlik No: [.....]        Doğum tarihi: [gg.aa.yyyy]
Yaş kategorisi: [ ] Çocuk işçi (14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış, ilköğretimini tamamlamış)  [ ] Genç işçi (15 yaşını tamamlamış, 18 yaşını tamamlamamış)
Öğrenim durumu: [.....]   Hâlen okula devam ediyor mu? [ ] Evet — Okul: [.....]  [ ] Hayır
İşe başlama tarihi: [gg.aa.yyyy]        18 yaşın dolacağı tarih: [gg.aa.yyyy]

2) VELİ / VASİ BİLGİLERİ VE ONAY
Ad Soyad: [.....]   T.C. Kimlik No: [.....]   Yakınlık: [anne / baba / vasi]
Vasi ise mahkeme kararı: [mahkeme adı] — [karar no] — [gg.aa.yyyy]
Adres / Telefon: [.....]
Beyan: Velisi/vasisi bulunduğum [Ad Soyad] adlı çalışanın, [Şirket Ticaret Unvanı] bünyesinde [işin tanımı] işinde, [günlük saat] saat/gün ve [haftalık saat] saat/hafta olacak şekilde çalıştırılmasına muvafakat ediyorum. Çalıştırılacağı iş, karşılaşabileceği riskler ve alınan tedbirler hakkında [gg.aa.yyyy] tarihinde tarafıma bilgi verilmiştir.
Veli / Vasi — Ad Soyad: [.....]   Tarih: [gg.aa.yyyy]   İmza: ..............

3) YAPILACAK İŞ VE UYGUNLUK
İşin tanımı: [.....]        Departman / Bölüm: [.....]
Kullanacağı ekipman: [.....]        Kullanması yasak ekipman: [.....]
Beyan: Yukarıda tanımlanan iş, çocuk ve genç işçilerin çalıştırılabileceği işler arasında yer almaktadır. Çalışan, maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde çalıştırılmayacaktır.

4) SAĞLIK GÖZETİMİ
İşe giriş sağlık raporu tarihi: [gg.aa.yyyy]   Düzenleyen: [.....]   Sonuç: [işe uygundur / .....]
Bir sonraki periyodik muayene: [gg.aa.yyyy]        Sorumlu: [.....]

5) ÇALIŞMA SÜRESİ PLANI
Okul döneminde: günde [.....] saat, haftada [.....] saat — çalışma saatleri: [..:..] – [..:..] (eğitim saatleri dışında)
Okulun kapalı olduğu dönemde: günde [.....] saat, haftada [.....] saat — çalışma saatleri: [..:..] – [..:..]
Ara dinlenme: [30 dakika / en az 1 saat]        Hafta tatili: [gün] — kesintisiz [.....] saat
Gece çalışması: YOKTUR. Çalışan, en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren gece dönemini kapsayan vardiyaya yazılmayacaktır.
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştırma: YOKTUR.

6) YILLIK ÜCRETLİ İZİN
Yıllık izin süresi: [.....] iş günü (20 iş gününden az olamaz).
Kullandırma esası: kesintisiz; çalışanın isteğiyle en fazla ikiye bölünebilir. Okula devam ediyorsa izin, okulun tatil olduğu döneme planlanır.

7) İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
Eğitim tarihi: [gg.aa.yyyy]   Konu / süre: [.....]   Eğitimi veren: [.....]
Teslim edilen KKD: [.....]   Teslim tarihi: [gg.aa.yyyy]   Çalışan imzası: ..............

8) TAKİP
[ ] Sağlık raporu yenileme tarihi geldi mi?      Kontrol tarihi: [gg.aa.yyyy]
[ ] Okul dönemi değişti mi, süre planı güncellendi mi?   Kontrol tarihi: [gg.aa.yyyy]
[ ] 18 yaş dolduğunda sözleşme, görev tanımı ve vardiya düzeni gözden geçirildi mi?   Tarih: [gg.aa.yyyy]

Çalışan — Ad Soyad: [.....]   Tarih: [gg.aa.yyyy]   İmza: ..............
[Şirket Ticaret Unvanı] adına — Ad Soyad / Unvan: [.....]   Tarih: [gg.aa.yyyy]   İmza / Kaşe:

EKLER: 1) Kimlik fotokopisi  2) Veli/vasi muvafakatnamesi  3) Sağlık raporu  4) Öğrenim belgesi  5) İSG eğitim kaydı

Hukuki dayanak

• 4857 sayılı İş Kanunu md. 71 — Çalıştırma yaşı ve çocukları çalıştırma yasağıOnbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Ancak, ondört yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış olan çocuklar; bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. Ondört yaşını doldurmamış çocuklar ise bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde yazılı sözleşme yapmak ve her bir faaliyet için ayrı izin almak şartıyla çalıştırılabilirler.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 71 — Çalışma süresi sınırlarıTemel eğitimi tamamlamış ve okula gitmeyen çocukların çalışma saatleri günde yedi ve haftada otuz beş saatten fazla olamaz. Ancak, onbeş yaşını tamamlamış çocuklar için bu süre günde sekiz ve haftada kırk saate kadar artırılabilir. Okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri, eğitim saatleri dışında olmak üzere, en fazla günde iki saat ve haftada on saat olabilir; okulun kapalı olduğu dönemlerde çalışma süreleri yukarıdaki süreleri aşamaz. Çocuğun gördüğü iş onun okula gitmesine, mesleki eğitiminin devamına engel olamaz.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 72 — Yer ve su altında çalıştırma yasağıMaden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde onsekiz yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadınların çalıştırılması yasaktır. Bu yasak mutlaktır; velinin onayı, çalışanın talebi veya işin kısa süreli olması yasağı ortadan kaldırmaz.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 73 ve md. 69 — Gece çalıştırma yasağıSanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. Çalışma hayatında gece, en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her hâlde en fazla on bir saat süren dönemdir. Uygulamada güvenli yol, 18 yaşını doldurmamış çalışanı hiçbir işte bu dönemi kapsayan vardiyaya yazmamaktır.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 53 — Yıllık izinde 20 iş günlük tabanOnsekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz. Bu taban, kıdeme göre hesaplanan 14 günlük süreden yüksektir ve kıdemi bir yıl ile beş yıl arasında olan genç çalışanlarda doğrudan uygulanır. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez.
• Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik — Tanımlar ve işlerÇocuk işçi, 14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişiyi; genç işçi ise 15 yaşını tamamlamış, ancak 18 yaşını tamamlamamış kişiyi ifade eder. Yönetmelik, çocuk işçilerin çalıştırılabilecekleri hafif işler ile genç işçilerin ve 16 yaşını doldurmuş genç işçilerin çalıştırılabilecekleri işleri ekli listelerinde sayar; bu listeler dışındaki işlerde çalıştırma yasaktır.
• Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik — Dinlenme ve tatillerÇocuk ve genç işçilere; iki saatten fazla dört saatten az süren işlerde otuz dakika, dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar süren işlerde en az bir saat ara dinlenmesi verilir. Hafta tatili izinleri kesintisiz kırk saatten az olamaz ve hafta tatili ücreti bir iş karşılığı olmaksızın ödenir. Çocuk ve genç işçiler ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştırılamaz; bu günlere ilişkin ücretler de bir iş karşılığı olmaksızın ödenir.
• Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik — Yıllık izin ve bilgilendirmeÇocuk ve genç işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 günden az olamaz; iznin kesintisiz kullandırılması esastır, ancak çocuk ve genç işçinin isteği üzerine en fazla ikiye bölünerek kullandırılabilir. Okula veya eğitime devam eden çocuk ve genç işçilere yıllık ücretli izinleri okulların tatil olduğu, kursa ve diğer eğitim programlarına devam edilmediği dönemlerde verilir. İşveren, çocuk ve genç işçinin velisine veya vasisine; çalıştırılacağı iş, karşılaşabileceği riskler ve alınan tedbirler hakkında bilgi verir.
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md. 11 ve md. 16 — Erginlik ve yasal temsilcinin rızasıErginlik onsekiz yaşın doldurulmasıyla başlar. Ayırt etme gücüne sahip küçükler, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremezler. Bu nedenle 18 yaşını doldurmamış kişiyle kurulan iş sözleşmesinde veli veya vasinin rızasının alınması ve bu rızanın yazılı olarak belgelenmesi gerekir.
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 15 — Sağlık gözetimiİşveren, çalışanların işe girişlerinde, iş değişikliğinde ve işin devamı süresince düzenli aralıklarla sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamakla yükümlüdür. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. Genç işçilerde bu gözetim, işin gelişim çağındaki etkileri nedeniyle özellikle önem taşır.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 104 ve md. 75 — Yaptırım ve özlük dosyasıİşin düzenlenmesine ilişkin hükümlere aykırılık, bu kapsamda çalıştırma yaşı, yer ve su altında çalıştırma yasağı ile gece çalıştırma yasağına aykırı davranış idari para cezasına bağlanmıştır. İşveren ayrıca çalıştırdığı her işçi için özlük dosyası düzenler ve kanundan doğan yükümlülükleri nedeniyle düzenlediği belgeleri bu dosyada saklar; veli onayı, sağlık raporu ve süre planı bu dosyanın parçasıdır.

Zorunlu alanlar

• Çalışanın kimlik bilgileri ve doğum tarihiAd soyad, T.C. kimlik numarası ve doğum tarihi. Doğum tarihi, formdaki bütün sınırların hangi kategoriden uygulanacağını belirleyen tek veridir; beyana değil kimlik belgesine dayanmalıdır.
• Yaş kategorisiÇalışanın çocuk işçi (14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış) mı, genç işçi (15 yaşını tamamlamış, 18 yaşını tamamlamamış) mi olduğu. Çalıştırılabileceği işler ve süre sınırları bu kategoriye göre değişir.
• Veli veya vasi bilgileriYasal temsilcinin adı soyadı, T.C. kimlik numarası, yakınlık derecesi, adresi ve telefonu. Vasi ise mahkeme kararının tarih ve numarası da yazılır.
• Veli veya vasinin yazılı onayıAyırt etme gücüne sahip küçükler, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez. Onay, işin niteliği ve çalışma düzeni açıkça belirtilerek alınır; imzalı bir nüsha özlük dosyasında saklanır.
• Veliye yapılan bilgilendirmenin kaydıİşveren, veli veya vasiye çalıştırılacağı iş, karşılaşabileceği riskler ve alınan tedbirler hakkında bilgi verir. Bilgilendirmenin tarihi, konusu ve imzası forma işlenir.
• Öğrenim durumu ve okula devam bilgisiZorunlu ilköğretim çağının tamamlanıp tamamlanmadığı, hâlen okula devam edilip edilmediği ve okulun adı. Süre sınırları, okula devam edilip edilmemesine göre farklı uygulanır.
• Yapılacak işin tanımı ve uygunluk beyanıİşin somut tanımı ile bu işin ilgili yönetmelik eklerinde çocuk veya genç işçilerin çalıştırılabileceği işler arasında yer aldığının beyanı. Liste dışındaki işlerde çalıştırma yasaktır.
• Sağlık raporu bilgisiRapor tarihi, düzenleyen sağlık birimi ve işe uygunluk sonucu. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde işe uygunluk raporu olmadan işe başlatma yapılamaz; periyodik muayene tarihi de forma işlenir.
• Çalışma süresi planıGünlük ve haftalık çalışma saatleri, başlangıç ve bitiş saatleri. Okula devam edilen dönemde eğitim saatleri dışında olmak üzere en fazla günde iki, haftada on saat; okula gitmeyen ve temel eğitimini tamamlamış çocuklarda günde yedi, haftada otuz beş saat; 15 yaşını tamamlamış çocuklarda günde sekiz, haftada kırk saate kadar.
• Ara dinlenme ve hafta tatili düzeniİki saatten fazla dört saatten az süren işlerde otuz dakika, dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar süren işlerde en az bir saat ara dinlenmesi. Hafta tatili izni kesintisiz kırk saatten az olamaz.
• Gece çalıştırma yasağına uyum beyanıÇalışanın gece dönemini kapsayan vardiyaya yazılmayacağının kaydı. Gece, en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren dönemdir; sanayie ait işlerde 18 yaş altı için yasak açıktır.
• Yasak işler beyanıMaden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde çalıştırılmayacağının kaydı. Bu yasak veli onayıyla aşılamaz.
• Yıllık izin taban bilgisiYıllık ücretli izin süresinin 20 iş gününden az olamayacağı; iznin kesintisiz kullandırılmasının esas olduğu, çalışanın isteğiyle en fazla ikiye bölünebileceği ve okula devam edenlerde okulların tatil olduğu dönemde verileceği.
• İş sağlığı ve güvenliği eğitimi ve KKD kaydıVerilen eğitimin tarihi, konusu ve süresi ile teslim edilen kişisel koruyucu donanımlar. Genç çalışanlarda eğitimin işe başlamadan önce tamamlanmış olması gerekir.
• 18 yaşın dolacağı tarihStatü değişikliğinin takvimi. Bu tarihte çalışma süresi sınırları ve yasak işler bakımından durum değişir; formun takip bölümünde ayrıca izlenmelidir.
• İmzalarÇalışan, veli veya vasi ve işveren yetkilisinin adı, unvanı, tarihi ve imzası. Eksik imzalı form, ne onay ne de kontrol belgesi işlevi görür.

Opsiyonel alanlar

• Mesleki eğitim, staj veya çıraklık durumuÇalışan bir mesleki eğitim programı kapsamındaysa okul, program adı ve sözleşme bilgisi. Bu durumdaki ilişkilerin hukuki niteliği iş sözleşmesinden farklı olabilir; forma ayrıca not edilmelidir.
• Periyodik sağlık muayenesi takvimiBir sonraki muayene tarihi ve sorumlusu. Sağlık gözetimi işin devamı süresince düzenli aralıklarla sürer; tarih forma yazılmadığında takip fiilen bırakılır.
• Ulaşım ve refakat düzeniİşe geliş gidiş biçimi, servis kullanımı ve gerekiyorsa refakat bilgisi. Vardiya bitiş saatinin karanlık saatlere yaklaştığı hâllerde planlamayı doğrudan etkiler.
• Ekipman ve makine kısıtlarıKullanması yasak olan makine, araç ve kimyasalların listesi. Sahada denetimi kolaylaştırır ve "bilmiyordum" savunmasını baştan ortadan kaldırır.
• Okul dönemi ve tatil dönemi ayrı süre planıİki dönem için ayrı hazırlanmış çalışma çizelgesi. Okula devam eden çalışanda eğitim dönemi ile okulun kapalı olduğu dönemin sınırları farklıdır; tek plan yapmak ihlale yol açar.
• 18 yaş sonrası güncelleme kaydıStatü değiştiğinde sözleşme, görev tanımı, vardiya düzeni ve sağlık gözetiminde yapılan güncellemenin tarihi. Geçişin kayıtla kapanmasını sağlar.

Doldurma adımları

Sık yapılan hatalar

• Veli onayını yeterli sanmakVeli veya vasinin onayı, iş sözleşmesinin kurulabilmesi için gerekli bir unsurdur; ancak kanuni yasakları ortadan kaldırmaz. Yer altı ve su altı işlerinde çalıştırma yasağı, gece çalıştırma yasağı ve süre sınırları veli onayıyla aşılamaz. "Ailesi izin verdi" savunması denetimde karşılık bulmaz.
• Süre sınırını yetişkin çalışan gibi uygulamakGenç ve çocuk işçilerde günlük ve haftalık süre sınırları yetişkinlerden farklıdır ve okula devam edilip edilmemesine göre değişir. Okula devam eden çalışanda eğitim döneminde çalışma, eğitim saatleri dışında olmak üzere en fazla günde iki, haftada on saattir; bu sınırı vardiya çizelgesine yansıtmamak en sık görülen ihlaldir.
• Okul dönemi ile tatil dönemi için tek plan yapmakİki dönemin sınırları farklıdır. Tek çizelgeyle yürütülen işyerlerinde, okul açıldığında sürenin otomatik olarak daraltılması unutulur ve ihlal fark edilmeden aylarca sürer. Çizelgeyi dönem başında yeniden düzenleyin.
• Vardiyayı gece dönemine dayamakGece dönemi en geç saat 20.00'de başlar. Bitişi 19.30'a ayarlanan bir vardiya, kısa bir gecikmede yasağın içine girer. 18 yaşını doldurmamış çalışan için planı gece dönemine yaklaştırmayın; sanayie ait işlerde bu çalışma açıkça yasaktır.
• Yıllık izni 14 gün üzerinden açmakOnsekiz ve daha küçük yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz. Kıdemi bir ile beş yıl arasında olan genç çalışan için otomatik olarak 14 gün yazan bir izin kaydı, hakkın eksik tanınması sonucunu doğurur.
• İzni okul dönemine planlamakOkula veya eğitime devam eden çocuk ve genç işçilere yıllık izin, okulların tatil olduğu ve eğitim programlarına devam edilmediği dönemlerde verilir. İzni okul dönemine sıkıştırmak, hem kurala aykırıdır hem de iznin dinlenme amacını ortadan kaldırır.
• İşin listeye uygunluğunu hiç kontrol etmemekÇocuk ve genç işçilerin çalıştırılabileceği işler yönetmeliğin ekli listelerinde sayılmıştır ve liste dışındaki işlerde çalıştırma yasaktır. "Zaten hafif iş" değerlendirmesini işverenin kendi takdirine bırakmak, işe başladıktan sonra düzeltilmesi güç bir aykırılık doğurur.
• Sağlık raporunu sonraya bırakmakSağlık gözetimi işe girişte başlar; tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde işe uygunluk raporu olmadan işe başlatma yapılamaz. Raporu "ilk fırsatta alırız" diye erteleyen işyerleri, bir olay yaşandığında hem yaptırımla hem de ağır bir sorumluluk tartışmasıyla karşılaşır.
• Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştırmakÇocuk ve genç işçiler ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştırılamaz; bu günlere ilişkin ücretler bir iş karşılığı olmaksızın ödenir. Yoğun dönemlerde "bir gün bir şey olmaz" yaklaşımı, çizelgede kalıcı bir delil bırakır.
• 18 yaş geçişini takip etmemekÇalışan 18 yaşını doldurduğunda çalışma süresi sınırları ve yasak işler bakımından statüsü değişir; sözleşme, görev tanımı ve vardiya düzeninin gözden geçirilmesi gerekir. Takip alanı olmayan bir formda bu geçiş sessizce kaçırılır ve çalışan gereksiz yere sınırlı kalır ya da tersine, geçiş öncesinde erken genişletilmiş bir düzen fark edilmez.