Fazla Mesai Hesap Cetveli: Her Saatin Ücret Karşılığı

Ne işe yarar?

Birinci işlevi saat ücretini tek bölenle sabitlemektir. Cetvel, aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunan saat ücretini her çalışanın satırına yazar. Farklı bölenle hesaplanan her bordro, aynı saat için farklı ücret demektir ve denetimde ilk sorulan budur.

İkinci işlevi iki zam oranını birbirine karıştırmamaktır. %50 zamlı fazla çalışma ile %25 zamlı fazla sürelerle çalışma cetvelde ayrı sütunlardır; tek kalemde toplanan mesai, düşük oranlı saatin yüksekten ödenmesine veya tam tersine yol açar.

Üçüncü işlevi 270 saatlik yıllık tavanın takibini başlatmaktır. Cetvel, yıl başından beri biriken toplamı her ay günceller; tavana yaklaşan çalışan erken görülür ve fazla çalışma ya durdurulur ya da denkleştirme ve serbest zaman seçenekleri gündeme gelir.

Örnek hesap satırı

Aylık brüt ücreti 60.000 TL olan, sözleşmesi haftalık 45 saatlik bir çalışanın bir aylık satırı aşağıdaki gibi görünür. Köşeli parantezleri kendi rakamlarınızla değiştirin.

Çalışan: [Ad Soyad] — Dönem: [Ağustos 2026]
Aylık brüt ücret: 60.000 TL — Saat ücreti: 60.000 / 225 = 266,67 TL
Fazla çalışma: [12 saat] × 266,67 × 1,50 = [4.800 TL]
Fazla sürelerle çalışma: [—] (sözleşme 45 saat, bu sütun boş)
Ay toplamı: [4.800 TL] — bordro fazla mesai satırına aktarılır
Yıl başından biriken: [96 saat] / 270 saat tavan

Sözleşmesi haftalık 40 saat olsaydı: 40-45 saat arası [8 saat] × 266,67 × 1,25 = [2.666,67 TL] ayrı sütunda gösterilirdi.

Hukuki dayanak

• 4857 sayılı İş Kanunu md. 41 — Fazla çalışmaHaftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır ve her saati normal saat ücretinin %50 yükseltilmesiyle ödenir. Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı aranır; onay kural olarak her yıl başında yenilenir. Bir yılda yaptırılabilecek fazla çalışmanın toplamı 270 saati aşamaz.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 41 — Fazla sürelerle çalışmaİş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi 45 saatin altında kararlaştırılmışsa, sözleşmesel süre ile 45 saat arasındaki çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır ve her saati normal saat ücretinin %25 yükseltilmesiyle ödenir. %50 zamlı fazla çalışma ile karıştırılmamalıdır.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 63 — Çalışma süresi ve günlük sınırGenel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir ve günlük çalışma kural olarak 11 saati aşamaz. Fazla çalışma hesabında ara dinlenmeleri, hafta tatili ve genel tatil günleri ayrıca değerlendirilir; tatil günü çalışması kendi ücret rejimine tabidir.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 63 — Serbest zaman karşılığıFazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir: her bir saat fazla çalışma için bir saat otuz dakika, her bir saat fazla sürelerle çalışma için bir saat on beş dakika. Serbest zaman, altı ay içinde ve çalışma süreleri içinde aralıksız kullandırılır; ücretten kesinti yapılamaz.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 37 — Ücret hesap pusulasıİşveren, ücret ödemelerinde işçiye ücret hesabını gösteren imzalı veya işyeri özel işaretini taşıyan bir pusula vermek zorundadır. Fazla mesai karşılığı bordroda ayrı satırda gösterilir; tek kalemde toplanan ücret, hangi saatin hangi oranla ödendiğini ispatlayamaz.

Zorunlu alanlar

• Hesap dönemi (ay/yıl)Cetvelin hangi aya ait olduğu. Bordro kapanışı ile birebir eşleşmelidir; dönem yazılmayan cetvel, hangi ayın mesaisini kapattığını ispatlayamaz.
• Çalışan bilgileriAd soyad, sicil numarası ve sözleşmesel haftalık çalışma süresi. Sözleşme süresi 45 saatin altındaysa %25 zamlı sütunun da dolacağı bu alandan okunur.
• Aylık brüt ücret ve saat ücretiBrüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunan saat ücreti. Aynı çalışanın farklı aylarda farklı bölenle hesaplanması, denetimde ilk yakalanan tutarsızlıktır.
• Fazla çalışma saati (%50 zamlı)Haftalık 45 saati aşan saatlerin ay toplamı. Puantajdaki fazla mesai kayıtlarıyla birebir tutmalıdır.
• Fazla sürelerle çalışma saati (%25 zamlı)Sözleşme süresi ile 45 saat arasındaki saatlerin toplamı. Sözleşmesi 45 saat olan çalışanda bu sütun boş kalır.
• Zamlı tutar ve ay toplamıSaat ücreti ile zamlı oranın çarpımı ve iki sütunun toplamı. Bordrodaki fazla mesai satırına aynen aktarılır.
• Yıl başından biriken toplam saat270 saatlik tavana karşı yürüyen sayaç. Tavana yaklaşan çalışan bu sütundan erken görülür.
• Çalışan ve İK imzasıSaatlerin ve hesabın karşılıklı kabulü. İmzasız cetvel, fesih sonrası alacak tartışmasında tek taraflı belge sayılır.

Opsiyonel alanlar

• Serbest zaman mahsubuÇalışanın zamlı ücret yerine serbest zaman seçtiği saatler. Kullanılan serbest zaman, biriken saat toplamından düşülür ve altı ay içinde kullandırılır.
• Denkleştirme notuYoğun haftaların izleyen haftalarda dinlenme ile dengelendiği düzen. İki aylık denkleştirme süresi toplu sözleşmeyle dört aya çıkarılabilir.
• Tatil günü çalışması ayrımıHafta tatili ve genel tatil günü çalışmalarının ayrı gösterimi. Bu günler 270 saatlik tavanın dışında ve kendi ücret rejimine tabidir.
• Onay referansıÇalışanın yıllık fazla çalışma muvafakatinin tarihi veya numarası. Onaysız fazla çalışma, ücreti ödense bile mevzuata aykırıdır.

Doldurma adımları

Sık yapılan hatalar

• %50 ile %25 zammı tek kalemde toplamakFazla çalışma ile fazla sürelerle çalışmayı aynı oranla ödemek, iki yönden de hata üretir: düşük oranlı saat yüksekten ödenirse işveren zarar eder, tersi olursa ücret alacağı doğar. İki sütun cetvelde de bordroda da ayrıdır.
• Saat ücretini yanlış bölenle bulmakAylık ücreti 30 güne veya fiili çalışma gününe bölmek, saat ücretini olduğundan düşük veya yüksek gösterir. Kanuni ölçü 225'tir (30 gün × 7,5 saat); her ay aynı bölen kullanılır.
• 270 saatlik tavanı izlememekAy ay ödenen fazla mesai, yıl toplamında tavanı aşabilir. Tavanın aşıldığı her saat mevzuata aykırıdır ve idari yaptırıma konu olur; sayaç cetvelde yıl başından beri yürür.
• Tatil günü çalışmasını fazla mesaiye katmakHafta tatili ve genel tatil günü çalışması 270 saatlik tavanın dışındadır ve kendi ücret rejimine tabidir. Bunları fazla mesai sütununa yazmak hem tavan sayacını hem oran hesabını bozar.
• Onaysız fazla çalışma yaptırmakFazla çalışma, çalışanın yazılı onayına bağlıdır. Ücreti eksiksiz ödense bile onaysız fazla çalışma mevzuata aykırıdır; yıllık muvafakat her yıl başında yenilenir.
• Fazla mesaiyi bordroda tek satıra gömmekNormal ücretle birleştirilen fazla mesai, ücret hesap pusulasında görünmez. Hangi saatin hangi oranla ödendiği ancak ayrı satırla ispatlanır; tek kalem, alacak tartışmasında işvereni savunmasız bırakır.
• Yıllık izin ücretine fazla mesai katmakYıllık izin ücreti çıplak brüt ücret üzerinden hesaplanır; fazla mesai karşılıkları bu hesaba dahil edilmez. Fazla mesaiyi giydirilmiş ücrete katan bordro, fesihte ödenecek izin ücretini şişirir.