Zimmet ve KKD Teslim Formu: Kişisel Koruyucu Donanımın Doğru Belgelenmesi

Ne işe yarar?

Formun birinci işlevi, işverenin uygun donanımı fiilen sağladığını göstermektir. 6331 sayılı Kanun işverene mesleki risklerin önlenmesi ve gerekli araç gerecin sağlanması yükümlülüğü verir; denetimde ve uyuşmazlıkta sorulan soru "politikanız var mı" değil, "bu çalışana bu donanımı hangi tarihte verdiniz" sorusudur. Cevabı ancak imzalı bir teslim kaydı verir.

İkinci işlevi, teslim ile eğitimi aynı belgede birleştirmektir. Donanımı vermek tek başına yeterli değildir: çalışanın donanımı hangi tehlikeye karşı, nasıl kullanacağını, nasıl kontrol edip saklayacağını ve ne zaman değiştireceğini bilmesi gerekir. Uygulamada en sık rastlanan eksiklik, teslimin belgelenip eğitimin belgelenmemesidir.

Üçüncü işlevi, sınırı doğru çizmektir. Form, çalışana donanımı doğru kullanma ve koruma yükümlülüğünü hatırlatır; ancak bir borç senedi değildir. Kişisel koruyucu donanım, iş sağlığı ve güvenliği tedbiridir ve bu tedbirin maliyeti çalışana yansıtılamaz. "Kaybedersen ücretinden keseriz" kaydı taşıyan bir KKD formu, kendi hukuki zeminini ortadan kaldırır.

Kişisel koruyucu donanım teslim ve eğitim formu örneği

Köşeli parantezleri doldurun. Bu form bir teslim ve eğitim kaydıdır; ücretten kesintiye dayanak oluşturmaz ve böyle bir kayıt içermemelidir.

KİŞİSEL KORUYUCU DONANIM (KKD) TESLİM VE EĞİTİM FORMU
Kayıt No: [.....]

[Şirket Ticaret Unvanı] — [İşyeri adı / SGK işyeri sicil no: .....]
Tehlike sınıfı: [az tehlikeli / tehlikeli / çok tehlikeli]
Düzenlenme tarihi: [gg.aa.yyyy]

1) ÇALIŞAN
Ad Soyad: [.....]   T.C. Kimlik No: [.....]   Sicil No: [.....]
Görev / Unvan: [.....]   Birim: [.....]   İşe giriş tarihi: [gg.aa.yyyy]
Alt işveren çalışanı ise: Alt işveren unvanı [.....]

2) YAPILAN İŞ VE MARUZ KALINAN TEHLİKE
Yürütülen iş: [.....]
Tehlike / risk: [yüksekte çalışma / gürültü / kimyasal / toz / kesme / sıcak yüzey / .....]
Dayanak risk değerlendirmesi: [gg.aa.yyyy] tarihli risk değerlendirmesi, [bölüm/madde .....]

3) TESLİM EDİLEN KİŞİSEL KORUYUCU DONANIM
Sıra | Donanım türü | Marka / Model | Beden-Ölçü | CE / Standart | Adet | Teslim tarihi | Kullanım ömrü / değişim
1 | [baret] | [.....] | [.....] | [.....] | [1] | [gg.aa.yyyy] | [.....]
2 | [koruyucu gözlük] | [.....] | [.....] | [.....] | [1] | [gg.aa.yyyy] | [.....]
3 | [iş eldiveni] | [.....] | [.....] | [.....] | [.....] | [gg.aa.yyyy] | [.....]
4 | [emniyet ayakkabısı] | [.....] | [.....] | [.....] | [1] | [gg.aa.yyyy] | [.....]
5 | [.....] | [.....] | [.....] | [.....] | [.....] | [gg.aa.yyyy] | [.....]

4) BİLGİLENDİRME VE UYGULAMALI EĞİTİM
Eğitim konusu: donanımın hangi tehlikeye karşı koruduğu, doğru takılması, kullanım öncesi kontrolü, temizliği, saklanması ve değişim zamanı.
Eğitim tarihi: [gg.aa.yyyy]   Süresi: [.....]   Eğitimi veren: [ad soyad / unvan]
Verilen doküman: [üretici kullanım kılavuzu / resimli talimat kartı / .....]
Uygulamalı gösterim yapıldı: [evet / hayır]

5) BAKIM, KONTROL VE BİLDİRİM
Kontrol aralığı: [.....]   Temizlik / muhafaza kuralı: [.....]
Hasar, eksiklik veya uygunsuzluk bildirilecek kişi: [ad soyad / unvan] — [iletişim]

6) ÇALIŞANIN BEYANI
Yukarıda belirtilen kişisel koruyucu donanımı eksiksiz teslim aldım. Donanımın hangi tehlikeye karşı ve nasıl kullanılacağı konusunda bilgilendirildim, uygulamalı eğitim aldım.
Donanımı verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda doğru kullanacağımı ve koruyacağımı, güvenlik donanımlarını keyfi olarak çıkarmayacağımı, hasar veya eksiklik tespit ettiğimde derhal bildireceğimi beyan ederim.

7) MALİYET
İşbu donanım, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işveren tarafından ÜCRETSİZ sağlanmıştır. İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyeti çalışana yansıtılamaz; bu form, ücretten kesintiye dayanak oluşturmaz.

Teslim eden — Ad Soyad / Unvan: [.....]   Tarih: [gg.aa.yyyy]   İmza:
Teslim alan çalışan — Ad Soyad: [.....]   Tarih: [gg.aa.yyyy]   İmza:
İş Güvenliği Uzmanı (varsa) — Ad Soyad: [.....]   İmza:

8) YENİLEME / DEĞİŞİM KAYDI
Tarih | Donanım | Gerekçe (ömrünü doldurma / hasar / beden) | Teslim eden | Çalışan imzası
[gg.aa.yyyy] | [.....] | [.....] | [.....] | 

9) İADE / HURDAYA AYIRMA
Tarih: [gg.aa.yyyy]   Donanım: [.....]   Durum: [kullanılabilir / hurdaya ayrıldı]   Gerekçe: [.....]
Teslim alan — Ad Soyad / Unvan: [.....]   İmza:

(Form iki nüsha düzenlenir; bir nüsha çalışana verilir, bir nüsha özlük dosyasında saklanır.)

Hukuki dayanak

• 6331 sayılı Kanun md. 4 — İşverenin genel yükümlülüğü ve maliyet yasağıİşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür; bu çerçevede mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, tedbirlerin değişen şartlara uygun hâle getirilmesi için çalışmalar yapar ve alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izler, denetler. İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz; çalışanların yükümlülükleri de işverenin sorumluluğunu etkilemez. Maddenin son fıkrası açıktır: işveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz.
• 6331 sayılı Kanun md. 5 — Risklerden korunma ilkeleriİşverenin yükümlülüklerini yerine getirirken gözeteceği ilkeler arasında; risklerden kaçınmak, kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek, risklerle kaynağında mücadele etmek, tehlikeli olanı tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek ve toplu korunma tedbirlerine kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek yer alır. Bu son ilke, KKD'nin yerini belirler: koruyucu donanım ilk değil, son savunma hattıdır.
• 6331 sayılı Kanun md. 10 — Risk değerlendirmesiİşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür ve yapılacak risk değerlendirmesi sonucu alınacak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri ile kullanılması gereken koruyucu donanım veya ekipmanı belirler. Yani hangi çalışana hangi KKD'nin verileceği, kataloğa göre değil risk değerlendirmesine göre belirlenir; form da bu değerlendirmeye atıf yapmalıdır.
• 6331 sayılı Kanun md. 16 ve md. 17 — Bilgilendirme ve eğitimİşveren, çalışanları işyerindeki riskler, koruyucu ve önleyici tedbirler ile yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirir. Ayrıca çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlar; bu eğitim özellikle işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi hâlinde ve yeni teknoloji uygulanması hâlinde verilir. Eğitimler değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilenir, gerektiğinde ve düzenli aralıklarla tekrarlanır. Verilecek eğitimin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz ve eğitimlerde geçen süre çalışma süresinden sayılır.
• Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında YönetmelikYönetmelik, KKD'nin ancak riskler toplu korunma yöntemleriyle önlenemediğinde kullanılacağını; işverenin donanımı ücretsiz sağlamak, bakım ve onarımını yapmak, hijyen şartlarını temin etmek ve kullanıma hazır bulundurmakla yükümlü olduğunu düzenler. Donanımın kişisel kullanıma özgülenmesi esastır; birden fazla kişi tarafından kullanılması gerektiğinde sağlık ve hijyen sorunu doğmaması için gerekli önlemler alınır. İşveren, çalışanı karşı karşıya olduğu riskler ve kullanacağı donanım hakkında bilgilendirir, kullanımı konusunda uygulamalı eğitim verir ve donanımın kullanımına ilişkin talimatları anlaşılır biçimde sunar.
• 6331 sayılı Kanun md. 19 — Çalışanların yükümlülükleriÇalışanlar, aldıkları eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda; işyerindeki makine, cihaz, araç, gereç ve diğer üretim araçlarını kurallara uygun kullanmak, güvenlik donanımlarını doğru kullanmak ve keyfi olarak çıkarmamak, kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumak, sağlık ve güvenlik yönünden ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştıklarında veya koruma tedbirlerinde bir eksiklik gördüklerinde işverene ya da çalışan temsilcisine derhal haber vermekle yükümlüdür.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 417 — İşverenin koruma borcuİşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla; işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlüdür. Bu hükümlere aykırılıktan doğan zararın giderilmesi, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.
• TBK md. 407 ve 4857 md. 38 — Ücretten kesinti sınırıİşveren, çalışandan olan alacağı ile ücret borcunu çalışanın rızası olmadıkça takas edemez; çalışanın kasten sebebiyet verdiği ve yargı kararıyla sabit olan zarardan doğan alacaklar ancak ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir. Ücret kesme cezası ise ancak toplu sözleşme veya iş sözleşmesinde gösterilen sebeplerle uygulanabilir, sebebiyle birlikte çalışana bildirilir ve bir ayda iki gündelikten fazla olamaz. Bu genel sınırların üstüne, KKD bakımından 6331 md. 4'teki maliyet yasağı eklenir.
• 6331 sayılı Kanun md. 26 ve 4857 md. 75 — Yaptırım ve kayıtKoruyucu donanımın sağlanmaması, eğitim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi ve tedbirlere uyulup uyulmadığının denetlenmemesi idari para cezasına bağlanmıştır; yaptırım her bir yükümlülük için ayrı ayrı uygulanır ve bazı yükümlülüklerde çalışan başına hesaplanır, tutarlar her yıl güncellendiği için yürürlükteki mevzuattan teyit edilmelidir. İmzalı teslim ve eğitim kayıtları ise 4857 md. 75 uyarınca özlük dosyasında saklanır.

Zorunlu alanlar

• İşyeri ve çalışan bilgileriŞirket unvanı, SGK işyeri sicil numarası, çalışanın ad soyadı, T.C. kimlik numarası, sicil numarası, görevi ve birimi. Alt işveren çalışanıysa asıl işveren ve alt işveren ayrı ayrı yazılır.
• Yapılan iş ve maruz kalınan tehlikeDonanımın hangi işe ve hangi tehlikeye karşı verildiği: yüksekte çalışma, gürültü, kimyasal, toz, kesici alet, sıcak yüzey. Tehlike yazılmadığında formun neyi kanıtladığı belirsiz kalır.
• Risk değerlendirmesine atıfDonanımın hangi tarihli risk değerlendirmesine dayanılarak belirlendiği. KKD seçimi kataloğa göre değil, risk değerlendirmesi sonucuna göre yapılır.
• Donanımın tanımıTürü, markası ve modeli, beden veya ölçüsü, CE işareti bulunup bulunmadığı ve uygunluk sağladığı standart bilgisi. "1 adet eldiven" satırı, hangi riske karşı hangi eldivenin verildiğini göstermez.
• Adet ve teslim tarihiTeslim edilen adet ile teslim günü. Koruma yükümlülüğünün fiilen yerine getirildiği tarih budur; işe başlama tarihinden sonraya sarkmamalıdır.
• Kullanım ömrü ve değişim periyoduÜretici talimatındaki kullanım ömrü, varsa son kullanma tarihi ve planlanan değişim aralığı. Süresi dolmuş bir donanımın kullanımda kalması, hiç verilmemiş olmakla benzer bir sonuç doğurur.
• Uygulamalı eğitim ve talimat kaydıEğitimin konusu, tarihi, süresi ve eğitimi veren kişi; donanımın nasıl takılacağı, kontrol edileceği, temizleneceği ve saklanacağı. Teslimin belgelenip eğitimin belgelenmemesi, en sık rastlanan eksikliktir.
• Bakım, temizlik ve arıza bildirim kurallarıDonanımın hangi aralıkla kontrol edileceği, nasıl temizleneceği ve hasar ya da eksiklik görüldüğünde kime bildirileceği. Bildirim kanalı yazılmadığında, arızalı donanımın kullanımda kalma riski doğar.
• Çalışanın taahhüdüDonanımı verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda doğru kullanacağı, koruyacağı, güvenlik donanımını keyfi olarak çıkarmayacağı ve tespit ettiği eksiklikleri derhal bildireceği beyanı (6331 md. 19).
• Maliyet ibaresiDonanımın işveren tarafından ücretsiz sağlandığı ve iş sağlığı ve güvenliği tedbirinin maliyetinin çalışana yansıtılamayacağı ibaresi. Bu satır hem kanunun gereğidir hem de formun bir borç senedine dönüşmesini engeller.
• İki taraflı imza ve nüshaTeslim eden ile teslim alanın imzası ve tarihi; varsa iş güvenliği uzmanının imzası. Form iki nüsha düzenlenir, bir nüsha çalışanda kalır, biri özlük dosyasına konur.

Opsiyonel alanlar

• Yenileme ve değişim satırlarıAynı form üzerinde tarih, gerekçe (ömrünü doldurma, hasar, beden değişikliği) ve imza ile ilerleyen bir değişim tablosu. Her yenilemede yeni form açmak, kaydı takip edilemez hâle getirir.
• Teslim fotoğrafıDonanımın teslim anındaki hâlini gösteren fotoğraf; özellikle emniyet kemeri, baret gibi ömrü ve darbe geçmişi önemli olan ürünlerde faydalıdır.
• Beden ve uyum kontrolüDonanımın çalışana uyup uymadığının kayda geçirilmesi: gözlük numarası kullananlar için üstüne takılabilen model, eldiven ölçüsü, ayakkabı numarası, kemer ayarı.
• Sızdırmazlık (uyum) testi kaydıSolunum koruyucu kullanılan işlerde maskenin yüze oturması ölçülüyorsa test tarihi ve sonucu. Yüz kıllarının sızdırmazlığı etkilediği durumlar bu bölümde not edilir.
• Ortak kullanım donanımları için hijyen kaydıKişiye özgülenemeyen donanımlarda (ziyaretçi bareti, ortak kulaklık) temizlik ve dezenfeksiyon aralığı ile sorumlusu.
• Eğitim materyali ekiÜretici kullanım kılavuzu, resimli talimat kartı veya eğitim sunumunun bir örneğinin forma eklenmesi; talimatın anlaşılır biçimde sunulduğunu gösterir.
• Alt işveren ve geçici görevlendirme bilgisiÇalışan bir alt işverene bağlıysa veya başka bir işyerinde görevlendirilmişse, donanımı kimin sağladığı ve kimin denetlediği açıkça yazılır.
• Denetim ve uyarı kaydıDonanımın kullanılıp kullanılmadığına ilişkin periyodik denetim notları ile kullanmama hâlinde yapılan sözlü veya yazılı uyarılar. İşverenin denetim yükümlülüğü ancak kayıtla gösterilebilir.
• İade veya hurdaya ayırma kaydıİş ilişkisi sona erdiğinde veya donanım ömrünü doldurduğunda yapılan işlem: iade tarihi, donanımın durumu ve hurdaya ayrıldıysa gerekçesi. Ömrünü doldurmuş donanımın yeniden dolaşıma girmemesi bu kayıtla sağlanır.

Doldurma adımları

Sık yapılan hatalar

• KKD bedelini çalışandan istemekFormda "kaybedilmesi hâlinde bedeli ücretten kesilir" kaydı bulunması, en ağır hatadır. 6331 md. 4 uyarınca iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz. Bu kayıt yalnızca uygulanamaz kalmakla kalmaz, işverenin yükümlülüğü kavradığı konusunda da olumsuz bir izlenim doğurur.
• Koruyucu donanımı sıradan zimmet gibi ele almakAynı tutanağa dizüstü bilgisayarla emniyet kemerini alt alta yazmak, iki farklı hukuki rejimi tek belgede karıştırır. Denetimde istenen belge "koruyucu donanımın verildiğini ve eğitiminin yapıldığını gösteren kayıt"tır; ekipman listesi bunun yerine geçmez.
• Teslimi belgeleyip eğitimi belgelememekİmzalı bir teslim satırı, çalışanın donanımı doğru kullanmayı bildiğini göstermez. Eğitim konusu, tarihi, süresi ve eğiticisi yazılmadığında, kaza sonrasında "verdik ama nasıl kullanılacağını anlatmamışız" tablosu ortaya çıkar.
• Beden ve uyum kontrolünü atlamakUymayan bir donanım kullanılmaz; kullanılsa bile korumaz. Tek beden eldiven dağıtmak, gözlük kullanan çalışana üstüne takılamayan koruyucu gözlük vermek ya da ayarlanmamış emniyet kemeri teslim etmek, kâğıt üzerinde tamam görünen ama sahada karşılığı olmayan bir uygulamadır.
• Kullanım ömrünü ve değişim tarihini yazmamakBaret, emniyet kemeri, solunum filtresi gibi ürünlerin ömrü sınırlıdır. Ömür ve değişim aralığı forma yazılmadığında, yıllar önce teslim edilmiş ve koruma değerini yitirmiş bir donanım kullanımda kalır; kayıt ise her şeyin yolunda olduğunu gösterir.
• Toplu korunma yerine doğrudan KKD'ye sığınmak6331 md. 5, toplu korunma tedbirlerine kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik verilmesini ilke olarak belirler. Korkuluk, havalandırma, makine koruyucusu veya gürültü yalıtımı mümkünken bunun yerine maske ve kulaklık dağıtmak, ilkeye aykırıdır ve incelemede ilk sorulan sorulardandır.
• Donanımı verip kullanımı denetlememekİşverenin yükümlülüğü, alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izlemeyi ve uygunsuzlukların giderilmesini de kapsar. Sahada kullanılmayan bir donanımın imzalı teslim formu, tek başına savunma sağlamaz. Denetimi kayda geçirin, tekrarlanan uygunsuzlukta yazılı uyarıya geçin.
• Ortak kullanılan donanımda hijyeni düşünmemekKişisel kullanım esastır; zorunlu olarak birden fazla kişi tarafından kullanılan donanımlarda sağlık ve hijyen sorunu doğmaması için önlem alınması gerekir. Ziyaretçi bareti veya ortak kulaklık gibi kalemlerde temizlik aralığını ve sorumlusunu belirleyin.
• Alt işveren çalışanını kapsam dışı saymakAynı sahada çalışan alt işveren personeli için koruyucu donanımın kimin sağlayacağı ve denetimin nasıl yürütüleceği yazılı olarak belirlenmelidir. "Onların işvereni verir" varsayımı, sahada donanımsız çalışan bir ekiple sonuçlanabilir ve koordinasyon yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
• Kaza sonrası formu bulamamakİş kazası incelemesinde teslim ve eğitim kaydı ilk istenen belgelerdendir. Formlar farklı klasörlerde, farklı yıllarda ve imzasız duruyorsa, fiilen alınmış tedbirler bile gösterilemez hâle gelir. Kayıtları çalışan bazında ve tarih sırasıyla tutun.