18 Yaş Altı ve 50 Yaş Üstü Çalışanda Yıllık İzin Kaç Gün? En Az 20 Gün Kuralı

En Az 20 Gün Kuralı Nedir? (4857 Sayılı İş Kanunu md. 53)

Kısa cevap: 4857 sayılı İş Kanunu md. 53 uyarınca 18 ve daha küçük yaştaki işçiler ile 50 ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 iş gününden az olamaz. Bu bir taban kuralıdır: kıdemi 1 yıl olan bir genç işçi ya da 51 yaşındaki bir çalışan, genel kurala göre 14 iş günü alacakken 20 iş günü izin kullanır. Kıdem daha yüksek bir süreyi gerektiriyorsa (15 yıl ve üzeri için 26 iş günü) yüksek olan geçerlidir; kural süreyi hiçbir zaman aşağı çekmez.

Yıllık ücretli izin, kıdeme göre üç kademede belirlenir: 1 yıldan 5 yıla kadar (5. yıl dahil) 14 iş günü, 5 yıldan fazla – 15 yıldan az 20 iş günü, 15 yıl ve daha fazla 26 iş günü. Kanun bu kademelendirmenin hemen ardından, yaş nedeniyle korunmaya daha çok ihtiyaç duyan iki grubu ayırır ve onların dinlenme süresini kıdemden bağımsız bir alt sınıra bağlar.

Kuralın mantığı açıktır: yıllık izin, üretkenlik değil dinlenme ölçütüne dayanır. Henüz gelişim çağındaki bir işçi ile ileri yaştaki bir işçi, aynı işi yapan 30 yaşındaki bir çalışana göre daha uzun toparlanma süresine ihtiyaç duyar; kanun bunu kıdem beklemeden tanır. Bu nedenle "çalışan yeni başladı, önce 14 gün alsın" yaklaşımı bu iki grup için hukuka aykırıdır.

Genel kuralın tamamını, yıl yıl hakediş tablosunu ve hesaplama örneklerini yıllık izin hakları rehberinde bulabilirsiniz.

Kimler Kapsamda? "18 ve Daha Küçük Yaş" ile "50 ve Daha Yukarı Yaş" Ne Demek?

Kanunun ifadesi iki uçta da sınır yaşı içine alacak biçimde yazılmıştır; uygulamada en sık yapılan hata bu kapsayıcılığın gözden kaçmasıdır.

• 18 ve daha küçük yaştaki işçiler: Kapsam, 18 yaşını doldurmamış tüm işçileri içerir. Çalışma mevzuatında bu grup ikiye ayrılır: çocuk işçi (14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ve temel eğitimini tamamlamış kişi) ve genç işçi (15 yaşını tamamlamış, 18 yaşını tamamlamamış kişi). 20 günlük izin tabanı her iki grup için de geçerlidir.
• 50 ve daha yukarı yaştaki işçiler: Kapsam, 50 yaşını dolduran işçiden itibaren başlar. Üst sınır yoktur; emeklilik yaşını geçmiş ancak çalışmaya devam eden işçiler de bu tabandan yararlanır.

Kapsamla ilgili üç ek nokta:

• Çalışma biçimi fark etmez. Kısmi süreli (part-time) ve çağrı üzerine çalışanlar da tam süreli çalışanlarla aynı yıllık izin hükümlerine tabidir; izin günleri çalışma süresiyle orantılanarak kısaltılamaz. Dolayısıyla 20 günlük taban part-time çalışan bir genç işçi için de aynen uygulanır.
• Belirli süreli sözleşme fark etmez. Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan bir işçi de bir yılı doldurduğunda izne hak kazanır; yaş tabanı burada da geçerlidir.
• Mevsimlik ve kampanya işleri istisnadır. Niteliği itibarıyla bir yıldan az süren mevsimlik ve kampanya işlerinde çalışanlara yıllık izin hükümleri hiç uygulanmaz; bu istisna yaş grubuna göre değişmez.

Kıdemle İlişkisi: Kural Süreyi Yükseltir, Asla Düşürmez

20 günlük taban, kıdem kademesinin yerine geçmez; onunla birlikte uygulanır. Karşılaştırma yapılır ve çalışan lehine olan yüksek süre esas alınır:

Kıdem (hizmet süresi)	Genel kural	18 ve daha küçük ya da 50 ve daha yukarı yaşta	Fark
1 yıl	14 iş günü	20 iş günü	+6 gün
2 yıl	14 iş günü	20 iş günü	+6 gün
3 yıl	14 iş günü	20 iş günü	+6 gün
4 yıl	14 iş günü	20 iş günü	+6 gün
5 yıl (5. yıl dahil)	14 iş günü	20 iş günü	+6 gün
5 yıldan fazla – 15 yıldan az	20 iş günü	20 iş günü	Fark yok
15 yıl ve üzeri	26 iş günü	26 iş günü	Fark yok

Tablodan çıkan iki sonuç:

• Kuralın pratik etkisi ilk beş hizmet yılında ortaya çıkar. Kıdem 5 yılı geçtiğinde genel kural zaten 20 günü verdiği için taban devreye girmez.
• Kural bir alt sınırdır. 15 yılı dolduran 55 yaşındaki bir çalışanın izni "yaş kuralı 20 gün diyor" gerekçesiyle 20'ye çekilemez; 26 iş günü uygulanır.

Bu iki sonucu birlikte okuyun: 18 yaşını doldurmamış bir işçi zaten uzun kıdem biriktiremeyeceği için kural neredeyse her zaman +6 gün etkisi doğurur. 50 yaş üstünde ise etki, işe yeni girmiş veya kıdemi 5 yılın altında olan çalışanlarda görülür — yani şirket değiştirmiş deneyimli çalışanlarda. İzin çizelgesini yalnızca kıdem sütununa göre kuran işyerlerinde en sık atlanan grup tam olarak budur.

Yaş Hangi Anda Ölçülür? Hakediş Tarihi ve Yaş Değişimi

Yıllık izin hakkı, hizmet yılının dolduğu gün topluca doğar. Yaş koşulu da bu anda, yani iznin hak edildiği tarihte değerlendirilir. Bunun üç somut sonucu vardır:

• 50 yaşına giren çalışan: 50 yaşını doldurduktan sonra gelen hakediş tarihlerinde 20 günlük taban uygulanır. Daha önce 14 gün olarak doğmuş hakedişler geriye dönük 20'ye yükseltilmez; bakiye o yıllar için 14'er gün olarak kalır.
• 18 yaşını dolduran çalışan: 18 yaşını geçtikten sonra doğan izinlerde kıdemine karşılık gelen genel kademe (14/20/26) geçerli olur. Ancak daha önce 20 gün olarak doğmuş izinler aynen korunur, geriye dönük 14'e düşürülemez. Doğmuş bir hak sonradan geri alınamaz.
• Yıl içinde yaş değişimi: Hakediş tarihinden birkaç gün sonra 50 yaşına giren bir çalışan, o yılın izninde tabandan yararlanmaz; taban bir sonraki hakediş tarihinde devreye girer.

Bu nedenle izin kaydını "çalışanın bugünkü yaşı" üzerinden değil, her hakediş tarihi için ayrı ayrı tutmak gerekir. Yalnızca güncel yaşa bakan bir tablo, 50 yaşını yeni dolduran bir çalışanın geçmiş yıllarını da 20 güne çevirerek bakiyeyi olduğundan yüksek gösterir; tersi hatada ise çalışan eksik izin kullanır ve fark fesihte ücret alacağı olarak geri döner.

Dört Somut Senaryo ile Hesap

Senaryo 1 — 17 yaşındaki genç işçi, kıdem 1 yıl. Genel kural 14 iş günü derdi; yaş tabanı devreye girer ve çalışan 20 iş günü izne hak kazanır. Fark 6 gündür ve bu fark her hizmet yılında yeniden doğar.

Senaryo 2 — 51 yaşında, kıdemi 3 yıl olan çalışan. Kıdem kademesi 14 günü gösterir, yaş tabanı 20 günü. Yüksek olan uygulanır: 20 iş günü. Çalışan 4 ve 5. yıllarında da 20 gün alır; 6. yılda genel kural zaten 20 güne çıktığı için tablo aynı kalır.

Senaryo 3 — 53 yaşında, kıdemi 16 yıl olan çalışan. Kıdem 15 yılı aştığı için genel kural 26 iş günüdür. 20 günlük taban süreyi düşürmez; çalışan 26 iş günü kullanır.

Senaryo 4 — 49 yaşında işe giren çalışan. İlk hizmet yılı dolduğunda henüz 50 yaşını doldurmamışsa o yılın izni 14 iş günüdür. İkinci hizmet yılının dolduğu tarihte 50 yaşını doldurmuşsa bu ve sonraki yıllar için 20 iş günü uygulanır. Aynı çalışanın izin geçmişinde 14 ve 20 günlük yılların yan yana durması normaldir; bakiye bu yılların toplamıdır.

Kendi işe giriş tarihinizle ve yaş bilgisiyle sonucu görmek için yıllık izin hesaplama aracını kullanabilirsiniz; araç 18 yaş altı / 50 yaş üstü tabanını kendisi uygular.

Yer Altı İşleri ve Sözleşmeyle Artırılmış İzinlerle Birleşimi

Yer altı işleri. Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri her kademede dörder gün artırılarak uygulanır: 1-5 yıl arası 18, 5 yıldan fazla 15 yıldan az 24, 15 yıl ve üzeri 30 iş günü. Yaş tabanı da bir alt sınır olduğundan, çalışan için hesaplanan iki süreden yüksek olanı esas alınır.

Burada önemli bir sınır vardır: İş Kanunu md. 72 uyarınca maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde 18 yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadın işçilerin çalıştırılması yasaktır. Dolayısıyla yer altı artırımı ile 18 yaş altı tabanının aynı kişide birleşmesi hukuken mümkün değildir; birleşim pratikte yalnızca 50 yaş üstü erkek işçilerde gündeme gelir.

Sözleşmeyle artırılmış izin. Kanundaki süreler alt sınırdır; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir, azaltılamaz. Sözleşmede kıdeme göre daha yüksek bir izin öngörülmüşse yaş tabanı ayrıca bir artış getirmez — uygulanacak süre yine en yüksek olandır. Ancak sözleşmedeki artırım yalnızca belirli kıdem dilimlerine tanınmışsa, o dilime girmeyen genç veya 50 yaş üstü çalışanda kanuni 20 günlük taban devreye girmeye devam eder.

Tek cümlelik kural: Çalışan için kıdem kademesi, yaş tabanı, yer altı artırımı ve sözleşme hükmü ayrı ayrı hesaplanır; uygulanacak izin bunların en yükseğidir.

Genç İşçinin İzni Bölünebilir mi? Kesintisiz Kullandırma ve Okul Dönemi

Genel kuralda yıllık izin, tarafların anlaşmasıyla ve bir bölümü 10 günden az olmamak üzere bölünerek kullandırılabilir. Çocuk ve genç işçiler bakımından ise Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik daha koruyucu bir düzen kurar:

• Çocuk ve genç işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 günden az olamaz (kanundaki tabanın yönetmelikteki karşılığı).
• Yıllık ücretli iznin kesintisiz kullandırılması esastır. Ancak yararına olduğu durumlarda çocuk veya genç işçinin isteği üzerine izin en fazla ikiye bölünerek kullandırılabilir.
• Okula ya da bir eğitim programına devam eden çocuk ve genç işçilerin yıllık izinleri, okulların tatil olduğu ya da eğitim programının bulunmadığı dönemlerde verilir.

Bu üç kural birlikte okunduğunda, genç işçinin iznini yaz dönemine denk getirmek yalnızca bir nezaket değil, yönetmelikten doğan bir yükümlülüktür. İzni parça parça kullandırma alışkanlığı olan işyerlerinde, 18 yaş altı çalışanların izin planı ayrı yürütülmelidir.

İzin talebini ve onayını yazılı yürütmek için ücretsiz izin talep formu şablonunu, kullandırılan izinleri belgelemek içinse yıllık izin kayıt belgesi şablonunu kullanabilirsiniz.

20 Günlük Tabanın Parasal Karşılığı: Bordro ve Çıkış Hesabına Etkisi

Yıllık izin kullanılırken çalışanın ücreti kesilmez; bu nedenle izin günü sayısındaki 6 günlük fark, izin fiilen kullandırıldığı sürece bordroda ayrı bir kalem oluşturmaz. Fark, iki noktada paraya dönüşür: izin kullandırılmadığında biriken bakiyede ve iş sözleşmesi sona erdiğinde ödenecek izin ücretinde.

İzin ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki son çıplak brüt ücret üzerinden hesaplanır; günlük ücret aylık brüt ücretin 30'a bölünmesiyle bulunur ve biriken izin günü sayısıyla çarpılır. 2026 asgari ücretiyle bir örnek verelim:

• 2026 brüt asgari ücret 33.030,00 TL, günlük brüt karşılığı 1.101,00 TL (33.030,00 / 30).
• Bir hizmet yılındaki 6 günlük farkın brüt karşılığı: 6 × 1.101,00 = 6.606,00 TL.
• Kuralın etkili olduğu ilk beş hizmet yılı boyunca fark 30 gündür: 30 × 1.101,00 = 33.030,00 TL brüt, yani asgari ücretli bir çalışanda tam bir aylık brüt ücret.

Bu tutar tazminat değil ücret niteliğindedir; gelir vergisi, damga vergisi ve SGK primi kesintilerine tabidir. Ücreti asgari ücretin üzerinde olan çalışanlarda fark doğrusal olarak büyür. Kullanılmayan izinlerin parasal karşılığını kendi ücretinizle görmek için yıllık izin ücreti hesaplama aracını, çıkışta ödenecek kalemlerin tamamı için işten çıkışta ödenecek alacaklar rehberini inceleyebilirsiniz.

İşverenin Takip Yükümlülüğü: Yaş Kırılımı, İzin Kayıt Belgesi ve Ceza Riski

İş Kanunu md. 56 uyarınca işveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösteren izin kayıt belgesi tutmak zorundadır. Bu belge yalnızca bir düzen aracı değil, uyuşmazlıkta işverenin elindeki tek ispat vasıtasıdır: iznin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir. İmzalı kayıt yoksa, kullandırılmış izin de kullandırılmamış sayılır ve fesihte ücrete dönüşür.

Yaş tabanı bakımından takip düzeninin sağlaması gereken üç şey vardır:

1. Doğum tarihi kaydı ve her hakediş tarihinde yaş kontrolü. Çalışanın doğum tarihi özlük dosyasında resmi belgeye dayanmalı; izin hesabı her yıl dönümünde bu tarihe göre yeniden değerlendirilmelidir.
2. Hakediş bazlı kayıt. Bakiye tek bir toplam sayı olarak değil, hangi hizmet yılında kaç gün doğduğu görülecek biçimde tutulmalıdır. 14 ve 20 günlük yılların karıştığı bir geçmişte, tek toplam rakam hatayı gizler.
3. Kullandırılan iznin belgelenmesi. Talep, onay ve fiilen kullanılan günler yazılı olmalı; izin kayıt belgesi güncel tutulmalıdır.

Yaptırım tarafı da hafif değildir. İş Kanunu, yıllık izni kanuna aykırı olarak kullandırmayan veya eksik kullandıran işverene bu durumdaki her işçi için ayrı ayrı idari para cezası öngörür; ceza tutarları her yıl yeniden değerlendirme oranıyla güncellendiği için güncel tutar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yayımladığı listeye bakılmalıdır. Ayrıca eksik kullandırılan izin, fesihte ücret alacağı olarak faiziyle birlikte geri gelir. Belge düzeninin tamamı için personel özlük dosyası rehberine, hakediş ve devir kurallarının ayrıntısı için yıllık izin hakediş ve devir rehberine bakabilirsiniz.

18 Yaşını Doldurmamış İşçi Çalıştırmanın Diğer Sınırları

20 günlük izin tabanı, genç işçiyi koruyan kuralların yalnızca biridir. 18 yaşını doldurmamış bir çalışan istihdam ediliyorsa aşağıdaki sınırlar da aynı anda geçerlidir:

• Asgari çalışma yaşı. 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması kural olarak yasaktır. 14 yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış çocuklar; bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve okula devamlarına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilir. 14 yaşını doldurmamış çocuklar ise yalnızca sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde, yazılı sözleşme yapılması ve her faaliyet için ayrı izin alınması şartıyla çalıştırılabilir (md. 71).
• Çalışma süresi. Temel eğitimini tamamlamış ve okula gitmeyen çocukların çalışma süresi günde 7, haftada 35 saati aşamaz; 15 yaşını tamamlamış çocuklarda bu süre günde 8, haftada 40 saate kadar artırılabilir. Okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süresi, eğitim saatleri dışında olmak üzere günde 2, haftada 10 saati geçemez (md. 71).
• Gece çalışması yasağı. Sanayie ait işlerde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır (md. 73).
• Yer altı ve su altı işleri. Maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde 18 yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadın çalıştırılamaz (md. 72).
• Çalıştırılabilecek işler listeye bağlıdır. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, çocukların çalıştırılabileceği hafif işler ile genç işçilerin çalıştırılabileceği işleri ekli listelerde sayar; listelerde yer almayan işlerde çalıştırma hukuka aykırıdır. Ara dinlenme süreleri de bu yönetmelikte genel kuraldan ayrı ve daha koruyucu biçimde düzenlenmiştir.
• Bilgilendirme ve gözetim. İşveren; çocuk veya genç işçinin velisine ya da vasisine, yapılacak iş, karşılaşılabilecek riskler ve alınan önlemler hakkında bilgi vermekle yükümlüdür. Sağlık gözetimi bakımından da 6331 sayılı Kanun'un yükümlülükleri bu grupta özel önem taşır; ayrıntı için 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu rehberine bakabilirsiniz.

Bu sınırların hepsi kamu düzenindendir: çalışanın rızası veya velisinin onayı ile aşılamaz. İhlal hâlinde idari para cezasının yanı sıra iş kazası durumunda kusur değerlendirmesi işveren aleyhine ağırlaşır.

50 Yaş Üstü Çalışanda Yıllık İzin Dışında Ne Değişir?

50 yaş üstü çalışanlar için mevzuat, 18 yaş altındaki gibi ayrıntılı bir koruma rejimi kurmaz. Dürüst cevap şudur: yıllık izindeki 20 günlük taban dışında yaşa bağlı özel bir çalışma süresi sınırı, gece çalışması yasağı veya iş türü kısıtı yoktur. Buna karşılık uygulamada üç nokta öne çıkar:

• Ayrımcılık yasağı. İşe alım, terfi ve fesih kararlarında yaşa dayalı ayrımcılık yasaktır; 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu yaşı açıkça ayrımcılık temelleri arasında sayar. "Yaşı ilerledi" gerekçesiyle yapılan fesih, geçerli sebep denetiminde ayakta kalmaz.
• Emeklilik ve kıdem tazminatı. Yaş, tazminat hakkı bakımından belirleyici olabilir: sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartlarını tamamlayan ancak yalnızca yaşı bekleyen çalışan, SGK'dan alacağı yazıyla iş sözleşmesini feshedip kıdem tazminatına hak kazanabilir. Ayrıntı için kıdem tazminatı rehberine bakabilirsiniz.
• Sağlık gözetimi. Yaş, iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesinde dikkate alınması gereken kişisel faktörlerden biridir; periyodik sağlık muayenelerinin aksatılmaması bu grupta daha kritiktir.

Özetle 50 yaş üstünde işverenin izlemesi gereken tek özel izin kuralı, bu rehberin konusu olan 20 günlük tabandır — ve tam da bu yüzden kolayca gözden kaçar.

Yaş Kırılımını Elle Değil Sistemle İzlemek

Elle tutulan izin tablolarında yaş kırılımının atlanmasının nedeni ihmal değil, tasarımdır: tabloların çoğu tek bir "kıdem" sütunu üzerine kurulur ve doğum tarihi hiç hesaba girmez. Çalışan sayısı arttıkça, her hakediş tarihinde tek tek yaş kontrolü yapmak sürdürülebilir olmaktan çıkar.

empuno izin takip modülü izin hakkını kıdem kademeleriyle (14/20/26 gün) otomatik hesaplar ve 18 yaş altı / 50 yaş üstü tabanını her hakediş tarihinde ayrıca uygular; geçmiş izinler içe aktarılabilir, kullanılan günler kayıt altında kalır. Çalışanlar talebi mobil uygulamadan iletir, yönetici onaylar; onaylanan izinler puantaja ve bordroya kendiliğinden yansır. Böylece bakiye her an güncel ve ispatlanabilir kalır, çıkış hesabına temiz veriyle girilir.