Ücretsiz Dene
empuno İK Sözlüğü · 2026 Güncel

İK Terimleri Sözlüğü: 191 Temel Kavram

Bordrodan izne, işe girişten mevzuat uyumuna — Türk İK dünyasının temel kavramları kısa, güncel ve mevzuata dayalı tanımlarla. Oranlar ve tutarlar yıl içinde değişebildiğinden tanımlar yapısal kurallara odaklanır.

empuno İK Terimleri Sözlüğü, empuno tarafından hazırlanır ve mevzuat değiştikçe güncellenir; her terimin sayfasında kavramın empuno'daki karşılığı (ilgili modül ya da ücretsiz araç) yer alır.

Bordro & Ücret

Maktu Ücret

Maktu ücret, çalışılan saat, gün ya da üretilen iş miktarından bağımsız olarak belirli bir dönem için önceden sabit bir tutar olarak kararlaştırılan ücrettir; uygulamadaki en yaygın biçimi aylık maktu ücrettir ("maktu", önceden kesin olarak belirlenmiş demektir).

İlgili: Brüt-net maaş hesaplama aracı · Maktu Ücret terim sayfası

Yan Haklar

Yan haklar, çalışana temel ücretin dışında sağlanan ve para ya da para ile ölçülebilen menfaatlerdir: yemek ve yol yardımı, servis, prim ve ikramiye, özel sağlık sigortası, işverenin bireysel emeklilik katkısı, erzak, yakacak ya da giyim yardımı bu grubun en bilinen örnekleridir.

İlgili: Prim ve ikramiye rehberi · Yan Haklar terim sayfası

İzin & Çalışma Süreleri

Yol İzni

Yol izni, yıllık ücretli iznini işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olan çalışana, gidiş ve dönüşte yolda geçecek süreleri karşılamak üzere verilen toplam dört güne kadar ücretsiz izindir; dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu'nun 56. maddesidir.

İlgili: Yıllık izin hakları rehberi · Yol İzni terim sayfası

Resmi Tatil (Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günü)

Resmi tatil, 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun ile 4857 sayılı İş Kanunu'nun 44. maddesinde sayılan ve çalışılmasa bile ücretinin tam ödendiği günlerdir: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı (28 Ekim öğleden sonra başlar, bir buçuk gün), 23 Nisan, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos ve 1 Mayıs ile Ramazan ve Kurban bayramı günleri.

İlgili: Resmi tatilde çalışma ücreti rehberi · Resmi Tatil (Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günü) terim sayfası

İşe Giriş & Çıkış

Yaş Hariç Şartların Tamamlanması (15 Yıl – 3.600 Gün Yazısı)

Yaş hariç şartların tamamlanması, çalışanın yaşlılık aylığı için aranan sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı şartlarını doldurduğunu SGK'dan alacağı yazıyla belgeleyerek kendi isteğiyle işten ayrılması ve kıdem tazminatına hak kazanmasıdır (1475 sayılı Kanun md. 14).

İlgili: Emeklilik şartları rehberi · Yaş Hariç Şartların Tamamlanması (15 Yıl – 3.600 Gün Yazısı) terim sayfası

İş Kanunu 24. Madde (İşçinin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı)

İş Kanunu 24. madde, 4857 sayılı İş Kanunu'nun "İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı" başlıklı maddesidir: süresi belirli olsun veya olmasın işçi, maddede sayılan hâllerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir.

İlgili: Haklı nedenle istifa dilekçesi örneği · İş Kanunu 24. Madde (İşçinin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı) terim sayfası

Rekabet Yasağı (Rekabet Etmeme Kaydı)

Rekabet yasağı, işçinin iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra eski işvereniyle rekabet etmekten, özellikle kendi hesabına rakip bir işletme açmaktan, rakip bir işletmede çalışmaktan ya da böyle bir işletmeyle başka türden bir menfaat ilişkisine girmekten kaçınmayı üstlendiği sözleşme kaydıdır; dayanağı Türk Borçlar Kanunu'nun 444-447. maddeleridir.

İlgili: Gizlilik sözleşmesi örneği ve rekabet yasağı ek maddesi · Rekabet Yasağı (Rekabet Etmeme Kaydı) terim sayfası

Sosyal Güvenlik & Emeklilik

İşsizlik Sigortası

İşsizlik sigortası, bir işyerinde çalışırken çalışma istek, yetenek, sağlık ve yeterliliğinde olmasına rağmen herhangi bir kasıt ve kusuru olmaksızın işini kaybeden sigortalıların, işsiz kalmaları nedeniyle uğradıkları gelir kaybını belli süre ve ölçüde karşılayan zorunlu sigortadır; tanımı ve kuralları 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'ndadır (md. 47).

İlgili: İşsizlik sigortası ve ödenekler rehberi · İşsizlik Sigortası terim sayfası

4/C Sigortalılığı (Kamu Görevlisi Sigortalılığı)

4/C sigortalılığı, kamu idarelerinde kadro veya pozisyonlarda sürekli olarak çalışan ve ilgili kanunlarında işçi sayılmayan kamu görevlilerinin, yani günlük dilde memur denen kişilerin sosyal güvenlik statüsüdür; dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendidir. "4C sigorta nedir" sorusunun karşılığı budur: bir hizmet akdine değil, kamu görevine dayanan sigortalılık.

İlgili: Sigortalılık statüleri ve Bağ-Kur (4/b) rehberi · 4/C Sigortalılığı (Kamu Görevlisi Sigortalılığı) terim sayfası

Yaşlılık Aylığı (Emekli Aylığı)

Yaşlılık aylığı, sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı ve yaş şartlarını tamamlayan kişiye bağlanan ve günlük dilde emekli aylığı denen sürekli ödemedir. "Ne zaman emekli olurum" sorusunun karşılığı tek bir tarih değil, bu üç şarttan en geç tamamlananın tarihidir; eşikler ilk sigorta giriş tarihine göre değiştiğinden hesap her sigortalıda ayrı yürür.

İlgili: Emeklilik şartları ve kıdem tazminatı rehberi · Yaşlılık Aylığı (Emekli Aylığı) terim sayfası

İK Operasyonları

Mavi Yaka ve Beyaz Yaka

Mavi yaka ve beyaz yaka, çalışanların yaptıkları işin niteliğine göre ayrıldığı gündelik sınıflandırmalardır: üretim, bakım, saha ve lojistik gibi ağırlıklı olarak bedensel emek gerektiren işlerde çalışanlar mavi yaka; ofis ortamında yürütülen idari, teknik ve yönetsel işlerde çalışanlar beyaz yaka olarak anılır.

İlgili: Vardiya ve puantaj programı · Mavi Yaka ve Beyaz Yaka terim sayfası

Mevzuat & Uyum

İş Güvenliği Uzmanı

İş güvenliği uzmanı, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nda iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip; Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen müfettişler ile mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ya da teknik eleman olarak tanımlanır (md. 3). "Nasıl olunur" sorusunun Kanun'daki cevabı bu tanımdır: mühendis, mimar veya teknik eleman olmak, ardından Bakanlığın yetkilendirmesiyle belge almak.

İlgili: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu rehberi · İş Güvenliği Uzmanı terim sayfası

Sözlük Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sözlükteki tanımlar neye dayanıyor, ne zaman güncelleniyor?
empuno İK Terimleri Sözlüğü'ndeki tanımlar 4857 sayılı İş Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve ilgili yönetmelikler esas alınarak yazılır. Yıla bağlı oran ve tutarlar tanımın içinde yıl belirtilerek verilir ve mevzuat değiştikçe güncellenir; kesin tutar gereken durumlarda ilgili yılın resmî duyurusu esas alınmalıdır.
Bir terimi hesaplamak ya da belgeye dökmek için ne kullanabilirim?
Hesap gerektiren kavramlar için (kıdem tazminatı, yıllık izin, fazla mesai, brüt-net ücret) empuno'nun ücretsiz hesaplama araçlarını (/araclar), belge gerektirenler için (izin talep formu, zimmet tutanağı, ibraname) Word ve PDF olarak indirilebilen empuno İK Şablonları'nı (/sablonlar) kullanabilirsiniz. Her terimin kendi sayfasında kavramın karşılığı olan modül ya da araç ayrıca yazar.
Puantaj ile PDKS arasındaki fark nedir?
PDKS (personel devam kontrol sistemi) çalışanın işe giriş ve çıkış saatini kaydeder; puantaj ise bu kaydı izin, rapor ve vardiya bilgisiyle birleştirip ay sonunda kimin kaç gün, kaç saat çalıştığını gösteren dökümdür ve bordronun girdisidir. empuno'da QR kodla alınan giriş-çıkış çalışana atanmış vardiyayla eşleşir; puantaj bu eşleşmeden kendiliğinden oluşur, fazla mesai ve eksik günler bordro dönemine aktarılır.
Yıllık izin, mazeret izni ve ücretsiz izin arasındaki fark nedir?
Yıllık ücretli izin kıdeme göre hak edilen dinlenme iznidir (1-5 yıl 14, 5-15 yıl 20, 15 yıl ve üzeri 26 gün). Mazeret izni evlilik, doğum ve ölüm gibi olaylara bağlı kanuni izindir ve yıllık izinden düşülmez. Ücretsiz izin ise kanunda sayılan hâller dışında ancak tarafların anlaşmasıyla kullanılır ve SGK bildiriminde eksik gün doğurur. empuno'da her izin türü ayrı tanımlanır; mazeret, evlilik, ölüm ve ücretsiz izin varsayılan olarak yıllık izin bakiyesinden düşülmez, şirkete özel eklenen türlerde bu ayar ayrıca seçilir.
Asgari ücret, kıdem tavanı gibi güncel tutarları nerede bulurum?
Yıla bağlı tutarlar tanım metinlerinin içine gömülmez, çünkü her dönem değişir; tanım kuralı, güncel rakamı ise ilgili rehber verir: asgari ücret için asgari ücret rehberi, kıdem tazminatı tavanı için yıllara göre tavan tablosu, vergi dilimleri için yıllara göre gelir vergisi dilimleri rehberi. Rakamı bir hesaba dökmek gerektiğinde empuno'nun ücretsiz hesaplama araçları (brüt-net maaş, kıdem tazminatı, işveren maliyeti) dönemin parametreleriyle hesap yapar.
SPEK ne demek, bordroda nerede görünür?
SPEK, sigorta primine esas kazancın kısaltmasıdır: SGK primlerinin hesabında esas alınan, günlük dilde "SGK matrahı" denen kazanç toplamıdır ve taban ile tavan tutarları arasında kalır. Hangi ödemelerin matraha girdiği, hangilerinin istisna olduğu SPEK (prime esas kazanç) maddesinde yazar. empuno'da bordro hesaplanırken prime esas kazanç taban-tavan sınırıyla belirlenir; SGK matrahı, çalışan primleri, gelir vergisi ve damga vergisi bordro ekranında kalem kalem görünür.
ESS (çalışan self servis) nedir?
ESS, employee self service yani çalışan self servis kısaltmasıdır: çalışanın izin talebi, izin bakiyesi, bordro ve puantaj görüntüleme gibi günlük İK işlerini İK birimine başvurmadan kendisinin yürütmesidir; ayrıntısı ESS maddesinde. empuno'nun iOS ve Android uygulamasında izin ve avans talebi, bordro ve puantaj görüntüleme, vardiya takvimi, masraf beyanı ve QR ile giriş-çıkış tek yerde toplanır; her talep yönetici paneline anlık düşer.
Rapor parası ile geçici iş göremezlik ödeneği aynı şey mi, nasıl hesaplanır?
Aynı şeydir: halk arasında rapor parası denen ödemenin mevzuattaki adı geçici iş göremezlik ödeneğidir ve işveren değil SGK öder. Günlük kazanç, 21.12.2024'ten beri iş göremezliğin başladığı (iş kazasında kaza, analıkta doğum) tarihten önceki on iki aydaki prime esas kazançların prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulunur; ödenek bunun ayakta tedavide 2/3'ü, yatarak tedavide 1/2'sidir (5510 sayılı Kanun md. 17-18). Önceki on iki ayda 180 günden az prim bildirilmişse günlük kazanç, günlük tabanın iki katını geçemez. Tutarı empuno'nun ücretsiz rapor parası hesaplama aracı bu sınırla birlikte hesaplar; empuno'da hastalık izni onaylanınca çalışan istirahat raporunu mobil uygulamadan fotoğrafla yükler; son tarih ve hatırlatmalar otomatik işler.

Terimleri bilmek yetmez, uygulamak gerekir

İzin, bordro, PDKS ve özlük süreçlerinizi empuno'da tek platformda, mevzuata uygun yönetin.

Ücretsiz Deneyin Tüm Özellikler

Bu sözlük genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Oran, tutar ve süreler mevzuat değişikliğiyle güncellenebilir; şirketinize özgü durumlar için mali müşavirinize veya avukatınıza danışın.