3'lü Vardiya Sistemi Örneği: 8 Saatlik Üç Posta Nasıl Kurulur?

Ne işe yarar?

Birinci işlevi ekip sayısını hesapla sabitlemektir. Altı gün çalışan işyerinde her ekip haftada altı posta, yani 6 × 7,5 = 45 saat net çalışır; bu, haftalık 45 saatlik sınırın tam kendisidir. Kesintisiz çalışmada aynı üç ekip haftada yedi posta, yani 52,5 saat çalışır ve hafta tatili verilemez; çizelge bu farkı plan aşamasında gösterir.

İkinci işlevi gece rotasyonunu kurala bağlamaktır. Gece postasında çalışan ekibin bir sonraki hafta gündüz postasına geçmesi ve posta değişiminde kesintisiz en az 11 saat dinlenmesi kanun gereğidir; rotasyon sırası (sabah → akşam → gece → sabah) bu iki kuralı birlikte sağlar.

Üçüncü işlevi duyuru ve ispattır. Postaların başlama-bitiş saatleri ve ekip listeleri çalışanlara duyurulur ve işyerinde bulundurulur; imzalı ve tarihli çizelge, fiilî çalışmayı gösteren puantajla birlikte fazla çalışma tartışmalarında ilk bakılan belgedir.

3'lü vardiya çizelgesi örnek metni

Köşeli parantezleri kendi bilgilerinizle doldurun. Ana metin haftada altı gün çalışan ve üç ekip kullanan işyeri içindir; kesintisiz (7/24) çalışıyorsanız aşağıdaki dört ekipli varyantı kullanın.

3'LÜ VARDİYA ÇİZELGESİ

İşyeri: [Şirket Ticaret Unvanı] / Bölüm: [.....]
Geçerlilik dönemi: [gg.aa.yyyy] – [gg.aa.yyyy] / Revizyon no: [..]
Çalışma düzeni: 3 ekip; Pazartesi 06.00 – Pazar 06.00; hafta tatili Pazar

POSTA TANIMLARI
Sabah postası (S): 06.00 – 14.00 / ara dinlenme [10.00 – 10.30] / net 7,5 saat
Akşam postası (A): 14.00 – 22.00 / ara dinlenme [18.00 – 18.30] / net 7,5 saat
Gece postası (G): 22.00 – 06.00 / ara dinlenme [02.00 – 02.30] / net 7,5 saat

HAFTALIK ROTASYON
Ekip 1: 1. hafta S – 2. hafta A – 3. hafta G – 4. hafta S
Ekip 2: 1. hafta A – 2. hafta G – 3. hafta S – 4. hafta A
Ekip 3: 1. hafta G – 2. hafta S – 3. hafta A – 4. hafta G

EKİP LİSTELERİ
Ekip 1: [Ad Soyad], [Ad Soyad], [Ad Soyad] — Sorumlu: [Ad Soyad]
Ekip 2: [Ad Soyad], [Ad Soyad], [Ad Soyad] — Sorumlu: [Ad Soyad]
Ekip 3: [Ad Soyad], [Ad Soyad], [Ad Soyad] — Sorumlu: [Ad Soyad]

KONTROLLER
Haftalık net çalışma: 6 posta × 7,5 saat = 45 saat (İş Kanunu md. 63).
Gece postası net 7,5 saattir; gece postasında fazla çalışma planlanmaz (md. 69, md. 41).
Gece haftasını izleyen hafta sabah postasıdır (md. 69).
Posta değişimi Pazar hafta tatiline denk gelir: en az 11 saat dinlenme (md. 69) ve kesintisiz en az 24 saat hafta tatili (md. 46) sağlanır.
Sanayiye ait işlerde 18 yaşını doldurmamış çalışan gece postasına yazılmaz (md. 73).

Duyuru tarihi: [gg.aa.yyyy]
Hazırlayan: [Ad Soyad, Unvan]   İmza:
Onaylayan: [İşveren / İşveren vekili]   İmza / Kaşe:

Hukuki dayanak

• 4857 sayılı İş Kanunu md. 63 — Haftalık 45 saatGenel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 68 — Ara dinlenmesiAra dinlenmesi; dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar (yedibuçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat, yedibuçuk saatten fazla süreli işlerde bir saattir. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Sekiz saatlik postaya konan yarım saatlik ara dinlenmesi bu yüzden net çalışmayı 7,5 saate indirir.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 69 — Gece çalışması, nöbetleşme ve 11 saatÇalışma hayatında gece, en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her hâlde en fazla onbir saat süren dönemdir. İşçilerin gece çalışmaları yedibuçuk saati geçemez; turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol araştırma, arama ve sondaj işlerinde işçinin yazılı onayıyla bu süre aşılabilir. Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar sıraya konur; iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir. Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az onbir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 41 — Fazla çalışma sınırı69 uncu maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz. Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir. Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 46 — Hafta tatiliİşçilere, tatil gününden önce belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme (hafta tatili) verilir.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 73 — Genç işçilerde gece yasağıSanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır.
• Postalar Hâlinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlere İlişkin Yönetmelik — Posta sayısı ve listelerNitelikleri dolayısıyla sürekli çalıştıkları için durmaksızın birbiri ardına postalar hâlinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde posta sayısı, 24 saatlik süre içinde en az üç işçi postası çalıştırılacak şekilde düzenlenir. İşveren veya işveren vekilleri, her postada çalışan işçilerin ad ve soyadlarını kapsayan listeler ile bu işçiler için alınan sağlık raporlarının bir nüshasını işyerinde bulundurur.

Zorunlu alanlar

• İşyeri, bölüm ve dönemÇizelgenin hangi birim için ve hangi tarih aralığında geçerli olduğu. Dönem en az bir tam rotasyonu (üç ekipte üç hafta) kapsamalıdır.
• Çalışma düzeniİşyerinin açık olduğu günler ve saatler: örneğin Pazartesi 06.00 – Pazar 06.00 (altı gün) ya da kesintisiz (7/24). Ekip sayısı bu satırdan çıkar.
• Posta tanımlarıHer postanın başlama ve bitiş saati, ara dinlenmenin saati ve net çalışma süresi. Gece postasının net süresi 7,5 saati aşmamalıdır.
• Rotasyon tablosuHangi ekibin hangi hafta hangi postada olduğu. Gece haftasından sonra gündüz postası gelmelidir.
• Ekip listeleriHer ekipteki çalışanların ad ve soyadı ile ekip sorumlusu. Yönetmelik bu listelerin işyerinde bulundurulmasını ister.
• Duyuru tarihi ve imzaÇizelgenin çalışanlara duyurulduğu tarih, revizyon numarası, hazırlayan ve onaylayanın imzası.

Opsiyonel alanlar

• Yedek ve izin planıYıllık izin veya rapor nedeniyle eksilen ekibe kimin, hangi postada destek vereceği. Yedek çalışanın da 11 saat ve 45 saat sınırı ayrıca kontrol edilir.
• Sağlık raporu takibiGece postasında çalışacakların sağlık raporlarının tarihi; yönetmelik raporların bir nüshasının işyerinde bulundurulmasını ister.

Doldurma adımları

Sık yapılan hatalar

• Kesintisiz çalışmayı üç ekiple kurmakÜç ekip 7/24 çalışırsa her ekip haftada 52,5 saat çalışır; 7,5 saatlik fark her hafta fazla çalışma olur ve yılda 270 saatlik sınır yaklaşık 36 haftada dolar. Gece haftasındaki ekibe ise fazla çalışma hiç yaptırılamaz. Çözüm fazla mesai değil, dördüncü ekiptir.
• Ara dinlenmeyi çalışma süresine saymakSekiz saatlik posta, yarım saatlik ara dinlenme verilmezse 8 saat çalışma demektir; gece postasında bu, 7,5 saatlik sınırın aşılması anlamına gelir. Ara dinlenmenin saatini çizelgeye yazın ve fiilen kullandırın.
• Gece haftasından sonra yine gece yazmakBir hafta gece çalışan ekip, kanun gereği sonraki hafta gündüz postasına geçer. "Ekip gece düzenine alıştı" gerekçesiyle aynı ekibi haftalarca gecede tutmak nöbetleşme kuralına aykırıdır.
• Posta değişimini hafta içine koymakAkşam postasından (22.00'de biten) ertesi sabah 06.00 postasına geçiş yalnızca 8 saatlik dinlenme bırakır; kanun en az 11 saat ister. Değişimi hafta tatiline denk getirin.
• Ekip listesini güncellememekİşten ayrılan veya ekip değiştiren çalışanın adı listede kalırsa çizelge fiilî düzeni göstermez. Yönetmelik her postadaki çalışanların listesinin işyerinde bulundurulmasını ister; listeyi her revizyonda yenileyin.