İbraname Örneği: Geçerlilik Şartları ve Hazır Metin

Ne işe yarar?

İbranamenin amacı, iş ilişkisinin sona ermesinden sonra tarafların hesabını kapatmaktır: hangi alacağın hangi tutarla ödendiği yazılır ve çalışan bu kalemler bakımından işvereni ibra eder. Doğru kurulduğunda işveren için gerçek bir güvence, çalışan için ise ödemenin eksiksiz yapıldığının kaydıdır.

İkinci işlevi kalemleri görünür kılmaktır. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti, son ay ücreti, fazla çalışma ve prim alacakları tek tek ve tutarlarıyla yazıldığında, hangi kalemin ödendiği ve hangisinin dışarıda kaldığı tartışmasız hâle gelir.

Üçüncü ve çoğu zaman gözden kaçan işlevi sınırdır: ibraname yalnızca doğmuş ve belgede açıkça sayılan alacaklar için sonuç doğurur. Belgede yer almayan bir kalem, "hiçbir alacağım kalmamıştır" cümlesiyle ibra edilmiş sayılmaz; henüz doğmamış alacaklar da ibra konusu yapılamaz.

İbraname örnek metni

Bu metin, TBK md. 420'deki dört şartın belgede görünmesi için kurgulanmıştır. Köşeli parantezleri doldurun; ödenmeyen bir kalemi belgeye yazmayın.

İBRANAME

İŞVEREN: [Ticaret Unvanı] — Vergi No: [.....] — Adres: [.....]
ÇALIŞAN: [Ad Soyad] — T.C. Kimlik No: [.....] — Sicil No: [.....]

İş ilişkisinin başlangıç tarihi: [gg.aa.yyyy]
İş sözleşmesinin sona erme tarihi: [gg.aa.yyyy]
İbra tarihi: [gg.aa.yyyy]  (sona erme tarihinden en az BİR AY sonrası olmalıdır)

Yukarıda bilgileri yazılı iş ilişkisinin sona ermesi nedeniyle tarafıma aşağıda tür ve miktarları açıkça belirtilen alacaklar, banka aracılığıyla ve noksansız olarak ödenmiştir:

1) Kıdem tazminatı ......................... Brüt [.....] TL / Net [.....] TL
2) İhbar tazminatı ......................... Brüt [.....] TL / Net [.....] TL
3) Kullanılmayan yıllık izin ücreti ([.....] gün) ... Brüt [.....] TL / Net [.....] TL
4) [aa.yyyy] dönemi ücret alacağı .......... Brüt [.....] TL / Net [.....] TL
5) Fazla çalışma ücreti ([.....] saat) ...... Brüt [.....] TL / Net [.....] TL
6) [Diğer kalem: prim / ikramiye / genel tatil ücreti] ... Brüt [.....] TL / Net [.....] TL

TOPLAM NET ÖDEME: [.....] TL
Ödeme bilgisi: [Banka adı] — IBAN [.....] — Ödeme tarihi [gg.aa.yyyy] — Tutar [.....] TL

Yukarıda tür ve miktarları tek tek gösterilen alacaklarımın tamamını, banka hesabıma noksansız olarak aldığımı; bu kalemler bakımından işvereni gayrikabili rücu olarak ibra ettiğimi beyan ederim. İşbu ibraname, yalnızca yukarıda sayılan ve tutarları gösterilen alacaklar bakımından hüküm ifade eder.

İşbu ibraname iki nüsha olarak düzenlenmiş, bir nüshası tarafıma teslim edilmiştir.

ÇALIŞAN                                   İŞVEREN
Ad Soyad: [.....]                         [Ticaret Unvanı] adına
Tarih: [gg.aa.yyyy]                       Ad Soyad / Unvan: [.....]
İmza:                                     İmza / Kaşe:

Hukuki dayanak

• Türk Borçlar Kanunu md. 420/2 — İbra sözleşmesinin dört geçerlilik şartıİşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin; (1) yazılı olması, (2) ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, (3) ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi, (4) ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması şarttır. Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname KESİN OLARAK HÜKÜMSÜZDÜR.
• Türk Borçlar Kanunu md. 420/3 — Makbuz hükmüHakkın gerçek tutarda ödendiğini içermeyen ibra sözleşmeleri veya ibra beyanını içeren diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Bu hâlde dahi ödemelerin banka aracılığıyla yapılmış olması zorunludur. Yani eksik ödemeye dayanan belge, alacağın tamamını değil yalnızca ödenen tutarı kapatır.
• Türk Borçlar Kanunu md. 420/4 — Tazminat alacaklarına uygulanmasıYukarıdaki hükümler; destekten yoksun kalanlar ile işçinin diğer yakınlarının isteyebilecekleri dâhil, hizmet sözleşmesinden doğan bütün tazminat alacaklarına da uygulanır. Kıdem ve ihbar tazminatı bakımından da aynı sıkı şartlar geçerlidir.
• Türk Borçlar Kanunu md. 420/1 — Tek taraflı cezai şart yasağıHizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir. İbranameye "dava açarsa şu tutarı öder" biçiminde eklenen tek taraflı yaptırım kayıtları bu hüküm karşısında sonuç doğurmaz.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 32 ve 34 — Ücretin ödenmesiÜcret en geç ayda bir ödenir ve kanunen belirlenen sayının üzerinde çalışanı olan işyerlerinde ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakın banka aracılığıyla ödenmesi zorunludur. İbranamedeki banka şartı bu düzenle uyumludur: elden yapılan ödeme, hem ispat hem geçerlilik sorunudur.
• 4857 sayılı İş Kanunu md. 59 — Kullanılmayan yıllık izin ücretiSözleşmenin sona ermesinde hak kazanılıp kullanılmayan yıllık izin sürelerine ait ücret, sona erme tarihindeki ücret üzerinden ödenir. İbranamede yıllık izin bakiyesinin gün sayısıyla ve tutarıyla ayrı bir kalem olarak yazılması gerekir.
• 4857 sayılı İş Kanunu ek md. 3 — ZamanaşımıKıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı, eşit davranma ilkesine aykırılıktan doğan tazminat ve yıllık izin ücreti alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır. Geçersiz bir ibraname imzalanmış olması, zamanaşımı içindeki talep hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3 — Zorunlu arabuluculukKanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. İbraname imzalanmış olsa bile eksik ödenen bir kalem varsa süreç bu adımla başlar.
• Türk Borçlar Kanunu md. 30 ve devamı — İrade sakatlıklarıYanılma, aldatma veya korkutma etkisiyle yapılan sözleşmeler bağlayıcı değildir. "İmzalamazsan paranı alamazsın" baskısıyla imzalatılan bir ibranamede bu hükümler gündeme gelebilir; ancak iptal hakkı süreye bağlıdır, bu nedenle vakit kaybedilmemelidir.

Zorunlu alanlar

• Tarafların tam kimliğiİşverenin ticaret unvanı ve vergi numarası; çalışanın ad soyadı, T.C. kimlik numarası ve sicil numarası. Belgenin hangi iş ilişkisine ait olduğu tereddütsüz anlaşılmalıdır.
• İş ilişkisinin başlangıç ve sona erme tarihiSona erme tarihi kritik: ibranamenin geçerliliği, bu tarihten itibaren en az bir aylık sürenin geçmiş olmasına bağlıdır.
• İbra tarihiBelgenin imzalandığı gerçek tarih. Sona erme tarihinden en az bir ay sonrası olmalıdır; geriye ya da ileriye dönük tarih atmak belgeyi kurtarmaz, aksine ayrı bir sorun yaratır.
• Alacak kalemlerinin türüKıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti, son ay ücreti, fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücreti, prim ve ikramiye — hangi kalem ibra ediliyorsa tek tek adıyla yazılır.
• Her kalemin miktarıKalem adının yanına brüt ve net tutar yazılır. Miktarı yazılmayan kalem bakımından ibraname geçerlilik şartını taşımaz; "tüm alacaklarım" ifadesi miktar belirtmez.
• Ödemenin banka kaydıÖdemenin yapıldığı banka, IBAN, tarih ve tutar. Ödeme noksansız ve banka aracılığıyla yapılmış olmalıdır; elden ödeme veya eksik ödeme, belgenin geçerliliğini ortadan kaldırır.
• İbra beyanıYukarıda sayılan kalemler bakımından işverenin ibra edildiğini gösteren açık cümle. Beyanın kapsamı, belgede sayılan kalemlerle sınırlıdır.
• Tarih ve ıslak imzaÇalışanın ve işveren temsilcisinin imzası. Belgenin bir nüshası çalışana verilir ve teslim ayrıca imzayla belgelenir.

Opsiyonel alanlar

• Ödeme dekontlarının ekiBanka dekontlarının belgeye numaralı biçimde eklenmesi; ödeme şartının ispatını kolaylaştırır.
• Saklı tutulan haklarİbra edilmeyen kalemler varsa açıkça yazılabilir: "Devam eden [.....] talebim bakımından haklarım saklıdır." Bu, belgenin kapsamını netleştirir.
• Ayrılış evraklarının teslim kaydıÇalışma belgesi, işten ayrılış bildirgesi ve son bordronun teslim alındığına ilişkin kayıt.
• Zimmet iadesi beyanıEkipmanın eksiksiz iade edildiğinin karşılıklı olarak kaydı; iade tutanağına atıf yapılır.
• Hesaplama ekleriKıdem ve ihbar tazminatı ile izin ücreti hesap tablolarının eklenmesi, tutarların nasıl bulunduğunu gösterir.
• Gizlilik yükümlülüğünün devamıİş ilişkisi sona erdikten sonra süren gizlilik yükümlülüğüne ilişkin hatırlatma; alacak ibrasıyla karıştırılmamalıdır.

Doldurma adımları

Sık yapılan hatalar

• İbranameyi son çalışma gününde imzalatmakEn sık ve en pahalı hata budur. İbra sözleşmesi, iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir aylık süre geçmeden yapılamaz. Çıkış işlemleri sırasında masaya konulan ibraname bu şartı taşımadığı için kesin olarak hükümsüzdür; işveren, ödemeyi yaptığı hâlde elinde hiçbir koruma olmadan kalır.
• Tutar yazmadan "hiçbir alacağım kalmamıştır" demekİbra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi zorunludur. Kalem adı ve tutar içermeyen genel feragat cümleleri bu şartı karşılamaz; belge geçersiz olduğu gibi çalışanı da gerçekte ne aldığını göremez hâle getirir.
• Elden ödeme yapıp ibraname imzalatmakÖdemenin banka aracılığıyla yapılmış olması geçerlilik şartıdır. Nakit ödeme, imzalı ibraname olsa dahi şartı karşılamaz; üstelik kısmi ödeme belgelerinde bile banka şartı aranır.
• Eksik ödemeyi tam ödeme gibi göstermekHak tutarının altında yapılan ödeme, belgeyi ibraname olmaktan çıkarır: belge yalnızca içerdiği miktarla sınırlı makbuz hükmüne dönüşür. Kalan alacak bakımından talep hakkı sürer, ayrıca gerçeğe aykırı beyan ayrı bir tartışma yaratır.
• Boş veya matbu ibraname imzalatmakİşe girişte ya da çıkışta tarihi ve tutarı boş bırakılmış matbu ibranameler, hem geçerlilik şartlarını taşımaz hem de irade sakatlığı iddialarına dayanak oluşturur. Boş belge imzalamayın, imzalattırmayın.
• İbranameyi ödemenin şartı hâline getirmek"İmzalamazsan paranı alamazsın" yaklaşımı, doğru sırayı tersine çevirir. Kanunun kurduğu düzen önce noksansız banka ödemesi, sonra bir aylık sürenin dolması, en sonda ibra imzasıdır. Baskı altında imzalatılan belgeler ayrıca irade sakatlığı hükümleri kapsamında tartışılabilir.
• Doğmamış alacakları ibra etmeye çalışmakİbraname yalnızca doğmuş ve belgede sayılan alacaklar için sonuç doğurur. Henüz doğmamış ya da belgede hiç yazılmayan bir kalem, genel ifadelerle ibra edilmiş sayılmaz.
• İbraname ile ikale sözleşmesini karıştırmakİkale, iş sözleşmesini karşılıklı anlaşmayla sona erdiren sözleşmedir ve sona ermeden önce yapılır. İbraname ise sona ermeden sonra, alacakların ödendiğini gösterir. İkinin tek belgede birleştirilmesi, bir aylık süre şartı nedeniyle ibra kısmını kural olarak geçersiz kılar.