Gece Çalışması (Gece Postası) nedir?

Gece çalışması, çalışma hayatında en geç saat 20.00'de başlayıp en erken saat 06.00'ya kadar süren gece döneminde yapılan çalışmadır. Tanımın dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesidir; madde gece dönemini bu iki saat arasında ve her hâlde en fazla 11 saat süren zaman dilimi olarak belirler. Buradan çıkan sonuç uygulamada sıkça atlanır: bir çalışma bütünüyle gece dönemine denk gelmese bile, bu dönemin içine taşan kısmı gece çalışması kurallarına tabidir. Temel sınır süredir; işçilerin gece çalışmaları kural olarak 7,5 saati geçemez. Kanun bu tavana dar bir istisna tanır ve turizm, özel güvenlik ile sağlık hizmeti yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabileceğini kabul eder; istisna sektör adına değil, o işte fiilen yürütülen hizmete bağlıdır ve yazılı onay olmadan işlemez. İkinci sınır dinlenmedir: gece ve gündüz postalarının nöbetleşe değiştirilmesi gerekir, bir çalışan süresiz biçimde gece postasında tutulamaz ve postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. Üçüncü sınır sağlık gözetimidir; gece çalıştırılacak işçilerin sağlık durumunun bu işe uygun olduğu işe başlamadan önce raporla belgelenir ve çalışma sürdüğü müddetçe en geç iki yılda bir periyodik kontrol tekrarlanır. Kişi bakımından da yasaklar vardır: sanayiden sayılan işlerde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. Kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılması ayrı bir yönetmelikle düzenlenmiştir; bu düzenlemede gece postasında 7,5 saatten fazla çalıştırma yasağı ile gebe çalışanın doğuma kadar ve yeni doğum yapmış çalışanın doğumu izleyen bir yıl boyunca gece çalıştırılmaması esastır. Ücret tarafında yaygın bir yanılgı vardır: İş Kanunu yalnızca gece saatlerinde çalışıldığı için ayrı bir zam öngörmez. Gece çalışmasına zam ancak iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ya da işyeri uygulamasıyla kararlaştırıldığında doğar; buna karşılık gece yapılan çalışma haftalık 45 saati aşıyorsa fazla çalışma hükümleri işler ve %50 zamlı ödeme gündeme gelir. Bu nedenle gece saatleri puantajda ayrı izlenmeli, 7,5 saatlik tavanın aşılıp aşılmadığı vardiya bazında görülebilmelidir.