Kıdem Tazminatı Zamanaşımı: İşçi Alacaklarında 5 Yıl Kuralı ve Sürenin Başlangıcı

Kısa Cevap: Kıdem Tazminatında Zamanaşımı Kaç Yıl?

Kısa cevap: Kıdem tazminatında zamanaşımı beş yıldır ve süre iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işler (4857 sayılı İş Kanunu ek md. 3). İhbar, kötüniyet ve ayrımcılık tazminatı ile kullanılmayan yıllık izin ücreti için de süre aynıdır. Ücret, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücreti gibi alacaklarda da süre beş yıldır (md. 32), ancak her ayın alacağı için o ayın ödeme gününden ayrı ayrı işler. Zorunlu arabuluculukta geçen süre zamanaşımı süresinden sayılmaz; hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz, işverenin ileri sürmesi gerekir.

Hangi Alacak Kaç Yılda Zamanaşımına Uğrar?

Ek madde 3, iş sözleşmesinden kaynaklanmak kaydıyla hangi kanuna tabi olursa olsun sayılan tazminatları ve yıllık izin ücretini tek bir süreye bağlar. Ücret nitelikli alacaklar ise İş Kanunu md. 32'deki beş yıllık süreye tabidir. İki grubun asıl farkı sürenin uzunluğu değil başlangıcıdır:

Alacak	Süre	Süre ne zaman başlar?	Dayanak
Kıdem tazminatı	5 yıl	Sözleşmenin sona erdiği tarih	4857 ek md. 3
İhbar tazminatı	5 yıl	Sözleşmenin sona erdiği tarih	4857 ek md. 3
Kötüniyet tazminatı	5 yıl	Sözleşmenin sona erdiği tarih	4857 ek md. 3
Ayrımcılık (eşit davranma) tazminatı	5 yıl	Alacağın doğduğu tarih	4857 ek md. 3, md. 5
Kullanılmayan yıllık izin ücreti	5 yıl	Sözleşmenin sona erdiği tarih	4857 md. 59, ek md. 3
Ücret, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücreti, prim	5 yıl	Her dönemin ödeme günü, ayrı ayrı	4857 md. 32
İşe iade	Zamanaşımı değil, hak düşürücü süre	Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvuru	4857 md. 20

İşe iade satırı bilerek ayrı yazıldı: bir aylık süre kaçırılırsa hak düşer ve bu süre, zamanaşımından farklı olarak mahkemece kendiliğinden gözetilir. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat talepleri ise tablonun dışındadır; sözleşmeye aykırılığa dayandıkları için Yargıtay uygulamasında genel on yıllık süreye tabi tutulurlar.

Süre Ne Zaman Başlar? Fesih Tarihi ile Ödeme Günü Farkı

Feshe bağlı alacaklarda (kıdem, ihbar, kötüniyet tazminatı ve kullanılmayan izin ücreti) süre sözleşmenin sona erdiği gün başlar, çünkü bu alacaklar ancak o gün doğar. İhbar süresi verilerek yapılan fesihte sözleşme ihbar süresinin sonunda sona erer; süre de o tarihten işler. Örnek: sözleşmesi 15 Mart 2022'de sona eren çalışanın kıdem tazminatı alacağı için beş yıl, arabuluculukta geçen süre hariç, 15 Mart 2027'de dolar.

Ücret nitelikli alacaklarda ise her ayın alacağı o ayın ücretinin ödenmesi gereken gün muaccel olur ve süre her ay için ayrı işler. Bu yüzden fazla mesai alacağı için açılan bir davada, dava ya da arabuluculuk başvurusu tarihinden geriye doğru beş yılı aşan aylara ait kısım zamanaşımı itirazıyla karşılaşır. Bu süre iş ilişkisi devam ederken de işler; beklemek çalışanın aleyhinedir. Kıdem tazminatında ise durum tersidir: sözleşme sürdükçe ortada doğmuş bir alacak yoktur, dolayısıyla zamanaşımı da başlamaz.

Zamanaşımı Durur mu, Kesilir mi? Arabuluculuk, İkrar ve Kısmi Ödeme

İşçilik alacaklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3 uyarınca arabulucuya başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Yani süre sıfırlanmaz, yalnızca beklemeye alınır; arabuluculuk bitince kaldığı yerden devam eder.

Kesilme ise farklıdır ve sürenin baştan başlaması sonucunu doğurur. Türk Borçlar Kanunu md. 154 uyarınca borçlunun borcu ikrar etmesi, özellikle kısmi ödeme yapması, ayrıca dava açılması veya icra takibi başlatılması zamanaşımını keser; md. 156 uyarınca kesilmeyle birlikte yeni bir süre işlemeye başlar. İşveren açısından pratik sonuç şudur: alacağı yazılı olarak kabul eden bir yazı ya da taksit planı, zamanaşımını yeniden başlatır. Fesih sonrasında imzalanan ibranamenin geçerliliği ise ayrı bir konudur ve Türk Borçlar Kanunu md. 420'deki şartlara bağlıdır.

25 Ekim 2017 Öncesi: On Yıllık Süre ve Geçiş

Ek madde 3, 7036 sayılı Kanun ile eklendi ve 25 Ekim 2017'de yürürlüğe girdi. Bu tarihten önce kıdem ve ihbar tazminatı gibi feshe bağlı tazminatlar için genel on yıllık zamanaşımı uygulanıyordu. Kanun beş yıllık süreyi 25 Ekim 2017'den sonra sona eren iş sözleşmelerine uygular; daha önce sona eren sözleşmelerde önceki sürenin nasıl işleyeceğini geçiş hükmü belirler. 2026 itibarıyla uygulamada karşılaşılan dosyaların büyük çoğunluğu yeni düzene tabidir; eski bir fesih söz konusuysa sürenin somut olarak hesaplanması için bir iş hukuku uzmanına danışılmalıdır.

Kıdem tazminatının kendisine ilişkin kurallar (bir yıllık çalışma şartı, giydirilmiş ücret, tavan) için kıdem tazminatı rehberine, dönem tavanları için yıllara göre kıdem tavanı tablosuna bakabilirsiniz.

Zamanaşımı Kendiliğinden İşlemez: İtiraz Edilmesi Gerekir

Türk Borçlar Kanunu md. 161 uyarınca hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz. Zamanaşımı bir def'idir: işverenin davada süresi içinde ileri sürmesi gerekir; ileri sürülmezse süresi geçmiş alacağa da hükmedilebilir. Zamanaşımına uğramış alacak ortadan kalkmaz, yalnızca dava yoluyla istenebilirliğini yitirir; işveren bu alacağı kendi isteğiyle öderse ödediğini geri isteyemez.

Bu kuralın iki yönü vardır. Çalışan için sürenin dolduğu sanılan bir alacak, itiraz gelmezse hâlâ istenebilir. İşveren için ise itirazın kendisi yetmez: ücret alacaklarında hangi ayın ne zaman ödendiğini gösteren bordro, dekont ve puantaj kaydı yoksa beş yıl içinde kalan aylar için savunma da zayıflar.

İşveren İçin Pratik Sonuç: Kayıtları Süreye Göre Saklayın

Zamanaşımı süresi, işverenin kayıt saklama takviminin de alt sınırıdır. Aşağıdaki kayıtlar en az ilgili alacağın zamanaşımı süresi boyunca, sosyal sigorta mevzuatının öngördüğü on yıllık saklama süresi de gözetilerek erişilebilir tutulmalıdır:

• Bordro ve ödeme dekontları: ücret, fazla mesai ve prim ödemelerinin ispatı.
• Puantaj ve giriş-çıkış kayıtları: fazla mesai iddiasına karşı çalışılan saatlerin kaydı; ayrıntısı fazla mesai kuralları rehberinde.
• İmzalı izin kayıtları: kullanılmayan izin ücreti iddiasına karşı hangi iznin kullanıldığının kanıtı.
• Fesih belgeleri: fesih bildirimi, tebliğ kaydı, ödeme dökümü ve varsa ibraname; bu belgeler sürenin ne zaman başladığını da gösterir.

Ayrılan çalışanın dosyası, ayrılıştan beş yıl sonra da bulunabilir olmalıdır. empuno'nun dijital özlük dosyasında işten ayrılan personelin evrakları kategorili biçimde kalır ve ayrılış sonrasında da görüntülenebilir; fesihte ödenecek kalemlerin tam listesi için işten çıkışta ödenecek alacaklar rehberine bakın.