Ücret Hesap Pusulası Nedir? Bordroda Olması Gereken Satırlar

Pusula Nedir? Bordro ile İlişkisi (4857 md. 37)

Kısa cevap: İşveren, işyerinde veya bankaya yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösterir imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermek zorundadır. Pusulada ödemenin günü ve ilişkin olduğu dönem ile asıl ücrete yapılan her çeşit ekleme tutarının ve her çeşit kesintinin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir (4857 sayılı İş Kanunu md. 37). Günlük dildeki "bordro", bu pusulanın dönemsel ve toplu görünümüdür.

Madde iki şeyi aynı cümlede ister: belgeyi vermek ve kalemleri ayrıştırmak. Tek satırda "net ücret" yazıp ödemek yükümlülüğü karşılamaz; hangi eklemenin hangi tutarla, hangi kesintinin hangi gerekçeyle yapıldığı görünmelidir. Pusula elektronik ortamda erişime açılabilir; ıslak imza şart değildir, işyerinin özel işareti (logo, kaşe, sistem çıktısı) yeterlidir.

Pusulada Bulunması Gereken Satırlar: Tablo

Standart bir aylık pusulanın iskeleti şöyledir:

Bölüm	Satırlar	Dayanak
Kimlik ve dönem	Ad soyad, sicil, dönem, ödeme günü, çalışılan gün ve prim gün sayısı	Puantaj ve özlük kaydı
Eklemeler	Asıl ücret, fazla çalışma, fazla sürelerle çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri, prim, ikramiye, yol ve yemek yardımları	md. 37; oranlar md. 41, 46, 47
Kesintiler	SGK işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi, damga vergisi, avans mahsubu, nafaka ve icra kesintileri, sendika aidatı	5510, GVK, İİK; avans için TBK md. 407
Sonuç	Brüt toplam, kesinti toplamı, net ödenen	—

Kural şudur: bordroda görünen her liranın bir adı vardır. "Diğer" veya "muhtelif" gibi toplama satırlar, denetimde ve uyuşmazlıkta ilk sorgulanan yerdir. Kalemlerin karşılığını merak eden çalışan için bordro nasıl okunur rehberi bu tablonun okuyucu tarafındaki karşılığıdır.

Fazla Mesai, Hafta Tatili ve UBGT Satırları

Pusulada en sık eksik bırakılan satırlar, ücrete sonradan eklenenlerdir. Fazla çalışma bordroda görünmüyorsa, puantajda kayıtlı saatlerin karşılığı ödenmemiş demektir; tersi durumda, yani ödeme olup puantajda dayanak yoksa, denetimde bu ödeme açıklanamaz. Her fazla çalışma satırının üç ayağı olmalıdır: puantajdaki saat, yazılı onay ve pusuladaki tutar. Hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil çalışmaları da ayrı satır ister; çünkü oranları ve prim gününe etkileri farklıdır. Bu kalemlerin saat karşılığını doğrulamak için fazla mesai hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Kopyalanabilir kayıt düzeni için puantaj cetveli örneğine bakın.

Avans Mahsubu ve İcra Kesintisi Satırları

Avans mahsubu, ücret kesme cezası değildir ve bordroda ayrı kalem olarak görünmelidir (md. 37). Mahsup için işçinin yazılı muvafakati aranır (TBK md. 407); bordroda "avans mahsubu" satırı olmadan yapılan kesinti, eksik ödeme iddiasına dönüşür. İcra ve nafaka kesintileri de ayrı satır ister: hangi dosya numarasına, hangi tutarın kesildiği pusulada görünmelidir. Birden fazla dosya varsa sıra cetvelindeki yer de kayda geçirilir; ayrıntı maaş haczi rehberindedir. Bu iki satırın ortak noktası şudur: ikisi de çalışanın rızasına veya resmî bir yazıya dayanır ve dayanağı dosyada bulunmayan kesinti savunulamaz.

Banka Havalesi Neden Yetmez? İmza ve Elektronik Tebliğ

Ücreti bankaya yatırmak, pusula verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Havale dekontundaki "maaş ödemesi" açıklaması, toplam tutarın ödendiğini gösterir; ama fazla mesainin, tatil ücretinin veya avans mahsubunun içinde olduğunu göstermez. Uyuşmazlıkta sorulan "bu paranın içinde fazla mesai var mıydı" sorusu, dekontla değil pusulayla cevaplanır.

Pusulanın çalışana ulaştırılması için üç yol da geçerlidir: imza karşılığı elden, işyerinin özel işaretini taşıyan basılı çıktı ve elektronik erişim (personel portalı, mobil uygulama, kurumsal e-posta). Elektronik yol seçildiyse çalışanın erişiminin fiilen sağlandığı ve kayıt altına alındığı gösterilebilmelidir; "sistemde vardı" demek yetmez, erişim kaydı gerekir.

Eksik Pusulanın Sonucu: İspat Yükü ve 5 Yıllık Saklama

Ücretin ve ek kalemlerin ödendiğini ispat yükü, ödemeyi ileri süren işverendedir (Türk Medeni Kanunu md. 6). Fazla mesainin ödendiğini, avansın mahsup edildiğini veya bir kesintinin dayanağını ispatlayacak belge pusuladır; pusulada görünmeyen kalem, ödenmemiş sayılma riski taşır. Bu nedenle eksik pusula, küçük bir şekil eksikliği değil, doğrudan para sonucudur.

Saklama tarafında iki süre birlikte gözetilir: ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıl, sosyal sigorta kayıtlarında saklama on yıl (ilgili yılı takip eden yıl başından itibaren). Pratikte bordro ve pusulaları on yıllık düzende, dönemine göre erişilebilir biçimde arşivlemek iki yükümlülüğü de karşılar. Kâğıt arşivde en sık yaşanan kayıp, imza sirkülerinin ve elektronik erişim kayıtlarının dosyalanmamasıdır.

Pusulayı Bordro Motoruna Bağlamak: Elle Kalem Açmayın

Pusula kalemlerinin elle açıldığı işyerlerinde iki hata kroniktir: puantajda olup pusulada unutulan saatler ve pusulada olup puantajda dayanağı bulunmayan ödemeler. İkisi de ay kapanışında değil, denetimde veya davada fark edilir. empuno'da bordro modülü puantajdaki saatleri, onaylı fazla çalışmayı, izin ve rapor günlerini pusula satırlarına kendiliğinden taşır; avans mahsubu ve icra kesintileri ayrı kalem olarak görünür.

Not: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlıklarda bordro müşavirinizle veya bir avukatla değerlendirmeniz uygun olur.