Bağ-Kur (4/1-b) Nedir? Şirket Sahibi ve Ortakları İçin Sigortalılık, Prim ve Borç Rehberi (2026)

Şirketini kuran hemen herkesin ilk karşılaştığı sosyal güvenlik konusu Bağ-Kur'dur: kayıt kendiliğinden açılır, prim tahakkuku başlar ve çoğu kişi ancak hastaneye gittiğinde ya da emeklilik başvurusunda durumu fark eder. Oysa bu, işletmenin en kolay yönetilebilir yükümlülüklerinden biridir — yeter ki kuralları en baştan bilinsin. Bu rehber konuyu <strong>işveren gözüyle</strong> ele alıyor: tipik bir küçük işletmede patron 4/1-b (Bağ-Kur), ekip 4/1-a (SSK) kapsamındadır ve iki tarafın kaydı, primi, sağlık hakkı ve emeklilik eşiği birbirinden farklı çalışır. Aşağıda şirket kurulunca kaydın nasıl oluştuğunu, şirket ortağının kendi şirketinden sigortalı gösterilip gösterilemeyeceğini, aynı anda hem 4/1-a hem 4/1-b doğduğunda hangisinin geçerli olduğunu, primin neye göre hesaplandığını (beyan, taban ve tavan), prim borcunun sağlık hizmetini ve emekli aylığını nasıl kilitlediğini ve çalışanların 4/1-a primiyle farkını sırayla bulacaksınız. Oranlar ve süreli düzenlemeler yıl içinde değişebildiği için, tutar yerine <strong>mekanizmayı</strong> anlatmayı tercih ettik; güncel oran ve kampanyalar için SGK duyurularını esas alın.

Bağ-Kur Ne Demek? 4/1-b Sigortalılığı ve 4/1-a'dan Farkı

Kısa cevap: Bağ-Kur, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılığın gündelik adıdır; kısaca 4/1-b denir. "Bağkurlu" olmak, bir işverene hizmet akdiyle bağlı olmadan kendi adına ve hesabına bağımsız çalışmak demektir. Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gelir vergisi mükellefi olanlar, gelir vergisinden muaf olup esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar, anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, diğer şirketlerin tüm ortakları, tarımsal faaliyette bulunanlar ile köy ve mahalle muhtarları bu kapsamdadır. Bir işyerinde ücret karşılığı çalışanlar ise 4/1-a (halk arasındaki adıyla SSK) sigortalısıdır.

Bu ayrım bir etiket meselesi değil; sistemin tamamı iki tarafta farklı işler. Tipik bir küçük işletmede patron 4/1-b, ekip 4/1-a'dır ve işveren aynı anda iki ayrı sosyal güvenlik ilişkisini yönetir: kendi bireysel sigortalılığı ile çalışanları adına yürüttüğü işveren yükümlülükleri.

Konu4/1-a (SSK) — çalışan4/1-b (Bağ-Kur) — işveren / ortak
Kimi kapsarHizmet akdiyle bir işverene bağlı çalışanKendi adına ve hesabına bağımsız çalışan
Kaydı kim açarİşveren, işe giriş bildirgesiyleVergi dairesi, ticaret sicili veya esnaf sicilinin bildirimi üzerine SGK re'sen
Primi kim öderİşçi payı ücretten kesilir, ayrıca işveren payı vardırPrimin tamamını sigortalı kendisi öder
Prime esas kazançFiilen ödenen brüt ücretTaban ile tavan arasında sigortalının beyan ettiği tutar
İşsizlik sigortasıVarYok — işsizlik ödeneği doğmaz
Prim borcunun sağlığa etkisiİşverenin borcu çalışanın sağlık hakkını engellemez60 günden fazla borç sağlık yardımını durdurur
İş Kanunu hakları (kıdem, yıllık izin, fazla mesai)VarYok — 4/1-b'li işçi değildir
2008 sonrası ilk girişte emeklilik prim günü7.200 gün9.000 gün

Tablodaki en çok şaşırtan satır sondan ikincisidir: 4/1-b sigortalısı 4857 sayılı İş Kanunu anlamında işçi değildir. Şirket ortağının kendi şirketinden kıdem tazminatı, yıllık izin ücreti veya fazla mesai alacağı doğmaz; bu haklar hizmet akdine bağlıdır. Aynı nedenle 4/1-b'li kişi işsizlik sigortası kapsamında da değildir.

Şirket Kurunca Bağ-Kur Kaydı Nasıl ve Ne Zaman Açılır?

En sık sorulan soru şudur: "Şirketi kurdum, Bağ-Kur'a ayrıca başvurmam gerekiyor mu?" Kural olarak hayır. 4/1-b sigortalılığı, kişinin başvurusuyla değil, ilgili kurumun SGK'ya yaptığı bildirim üzerine re'sen tescil edilir: gelir vergisi mükellefiyeti için vergi dairesi, şirket ortaklıkları için ticaret sicil müdürlüğü, esnaf muafiyeti için esnaf ve sanatkâr sicili bildirimi yapar. Sizin göreviniz başvurmak değil, başlangıç tarihinin doğru olduğunu kontrol etmektir; çünkü prim tahakkuku o tarihten itibaren işler.

Statü4/1-b kapsamında mı?Sigortalılık başlangıcı
Şahıs işletmesi sahibi (ticarî kazanç / serbest meslek erbabı)EvetGelir vergisi mükellefiyetinin başladığı tarih
Gelir vergisinden muaf esnafEsnaf ve sanatkâr siciline kayıtlıysa evetSicile kayıt tarihi
Limited şirket ortağıEvet (tüm ortaklar)Şirketin ticaret siciline tescil edildiği tarih
Limited şirkete sonradan hisse devriyle giren ortakEvetOrtaklar kurulunun devir kararı aldığı tarih
Anonim şirketin yönetim kurulu üyesi olan ortağıEvetYönetim kuruluna seçildiği tarih
Anonim şirketin yönetim kurulu üyesi olmayan ortağıHayır
Kollektif şirket ortağıEvetVergi mükellefiyetinin başladığı tarih
Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin komandite ortağıEvetŞirketin ticaret siciline tescil edildiği tarih

Tablodaki tek gerçek "muafiyet" anonim şirket satırındadır ve pratikte çok kullanılır: yönetim kurulu üyesi olmayan anonim şirket ortağı, salt ortaklığı nedeniyle Bağ-Kur'lu sayılmaz. Aynı kişi yönetim kuruluna seçilirse o tarihten itibaren 4/1-b kapsamına girer. Şirket türü seçimi bu yüzden yalnızca vergi değil, sosyal güvenlik sonucu da doğuran bir karardır.

Kayıt otomatik açılır ama otomatik kapanmaz. 4/1-b sigortalılığı, faaliyetin fiilen bırakılmasıyla değil, bunun tescile yansımasıyla sona erer: vergi mükellefiyetinin terkin edilmesi, hisse devrinin ticaret siciline tescili, esnaf sicilinden kaydın silinmesi gerekir. Bu adımlar atılmadığı sürece "işi bıraktım" denilen dönem için de prim tahakkuk etmeye devam eder. Bağ-Kur borcu şikâyetlerinin büyük bölümünün kaynağı budur.

Kaydın açıldığını, başlangıç tarihini ve varsa borç durumunu e-Devlet üzerindeki SGK hizmetlerinden görebilirsiniz. Şirketin kuruluş aşamasında yapılan diğer sosyal güvenlik işlemleri (işyeri bildirgesi, ilk çalışanın işe giriş bildirgesi, e-Bildirge şifresi) 4/1-a tarafına aittir ve Bağ-Kur kaydınızdan bağımsız yürür.

Şirket Ortağı Kendi Şirketinde 4/1-a'lı (SSK'lı) Olabilir mi?

Uygulamada en çok denenen ve en çok geri tepen kurgu budur. Kural nettir: 4/1-b kapsamında sayılanlar, kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinden dolayı 4/1-a kapsamında sigortalı bildirilemezler (5510 sayılı Kanun md. 53). Yani limited şirket ortağı kendi şirketinin bordrosuna "çalışan" olarak giremez; şahıs işletmesi sahibi kendi işletmesinden SSK'lı olamaz.

İstisna, önceki bölümdeki tabloyla aynı yerden gelir: anonim şirketin yönetim kurulu üyesi olmayan ortağı 4/1-b kapsamında sayılmadığı için, şirkette fiilen bir iş görüyorsa kendi şirketinden 4/1-a kapsamında bildirilebilir. Burada belirleyici olan ortaklık değil, yönetim kurulu üyeliğinin bulunmaması ve gerçek bir hizmet ilişkisinin varlığıdır.

Yanlış bildirimin sonucu yalnızca "düzeltme" değildir:

  • Tescilin iptali: 4/1-a bildirimi geriye dönük iptal edilir, aynı dönem için 4/1-b tahakkuku çıkarılır. Kişi hem ödediği primi geri alamaz hem de yeni borçla karşılaşır.
  • Teşviklerin geri alınması: O sigortalı üzerinden yararlanılan SGK prim teşvikleri gecikme zammıyla birlikte geri istenir.
  • İdari para cezası ve gecikme zammı: Gerçeğe aykırı bildirim, idari yaptırım ve 6183 sayılı Kanun'a göre gecikme cezası doğurur.
  • Hak kaybı: Bu döneme dayanılarak alınan işsizlik ödeneği veya bağlanan aylık geçersiz sayılabilir; iade istenir.

Aynı mantık aile üyeleri için geçerli değildir: eş, çocuk veya kardeş şirkette gerçekten hizmet akdiyle çalışıyorsa 4/1-a kapsamında bildirilir. Burada risk sigortalılık statüsünde değil, fiilî çalışmanın ispatındadır — görev tanımı, giriş-çıkış kaydı ve ücret ödemesinin banka üzerinden yapılması bu ispatın omurgasıdır. Özlük dosyası rehberimizde hangi belgelerin bu amaçla saklanması gerektiğini ayrıntılı anlattık.

Aynı Anda Hem 4/1-a Hem 4/1-b Olursa Hangisi Geçerli?

Şirket ortağı olup aynı zamanda başka bir işyerinde ücretli çalışmak mümkündür ve bu durumda iki sigortalılık statüsü çakışır. 5510 sayılı Kanun md. 53 bu çakışmayı sıralı bir kuralla çözer:

DurumGeçerli sayılan statüDiğerine ne olur?
4/1-c (kamu görevlisi) + 4/1-a veya 4/1-b4/1-cDiğer statüde prim tahakkuk etmez
4/1-a (hizmet akdiyle çalışma) + 4/1-b (ortaklık / mükellefiyet)4/1-a4/1-b sigortalılığı durur; kayıt silinmez
Yalnızca 4/1-b4/1-b

Yani çalışanlık, ortaklığı yener. Şirket ortağı olan bir kişi başka bir işverenin yanında gerçekten hizmet akdiyle çalışmaya başlarsa 4/1-a bildirimi esas alınır ve o dönem için Bağ-Kur prim tahakkuku durur. Bu kural 1 Mart 2011'den itibaren geçerlidir; daha önceki dönemlerde "önce başlayan statü" esas alınıyordu, bu nedenle eski dönemlere ilişkin hizmet dökümlerinde farklı bir tablo görebilirsiniz.

İşveren tarafında bunun üç pratik sonucu vardır:

  • Ortaklığın kaydı silinmez, sadece durur. 4/1-a sona erdiği anda 4/1-b kendiliğinden yeniden işlemeye başlar. Şirketten çıkmadıysanız, işten ayrıldığınız ay Bağ-Kur tahakkuku geri gelir.
  • Sizin şirketinizde ortak olan biri, başka bir işyerinde 4/1-a'lı olabilir. Bu, onun sizin şirketinizden bildirilebileceği anlamına gelmez (bkz. önceki bölüm).
  • Kayıt kesişmelerini yıl sonunda değil ayında görün. Statü değişikliği fark edilmeden aylar geçtiğinde, hem mükerrer prim hem de eksik/fazla ödeme düzeltmeleri birikir.

Emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden kişilerde tablo yeniden değişir; bu durumda gündeme gelen kavram sosyal güvenlik destek primidir ve uygulaması 4/1-a ile 4/1-b tarafında aynı değildir. Emekli bir ortağınız veya emekli bir çalışanınız varsa statüyü SGK'ya teyit ettirmeden bordroya işlemeyin.

Bağ-Kur Primi Neye Göre Hesaplanır? Beyan, Taban ve Tavan

4/1-a ile 4/1-b arasındaki en önemli teknik fark buradadır. Çalışanda prime esas kazanç fiilen ödenen brüt ücrettir; 4/1-b'de ise sigortalının kendi beyanıdır. Beyan serbest değildir: kanunda belirlenen günlük kazanç alt sınırı ile üst sınırı arasında olmak zorundadır. Beyanda bulunulmazsa prim, alt sınır üzerinden tahakkuk eder.

2026 sınırıGünlükAylık (30 gün)
Prime esas kazanç alt sınırı (taban)1.101,00 TL33.030,00 TL
Prime esas kazanç üst sınırı (tavan)9.909,00 TL297.270,00 TL

Taban, brüt asgari ücretle aynı tutardır; 2026 rakamlarında tavan da tabanın tam dokuz katına karşılık gelir. 4/1-b'de prim gün sayısı kural olarak ayda 30 gündür; çalışanlarda olduğu gibi "fiilen çalışılan gün" hesabı yapılmaz.

Prim oranı üç bileşenden oluşur: malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi; genel sağlık sigortası primi; kısa vadeli sigorta kolları primi. Aradaki kritik fark yükün dağılımıdır: 4/1-a'da bu yükün bir bölümü işveren payı olarak işverene aittir ve çalışanın ücretinden yalnızca işçi payı kesilir. 4/1-b'de işveren payı diye bir taraf yoktur; sigortalı, hem işçi hem işveren tarafını temsil eden tek bir primi kendisi öder. Güncel toplam oranı ve varsa indirimleri SGK'nın yayımladığı prim tablosundan teyit edin; oranlar mevzuat değişikliğiyle güncellenebilir.

Büyüklük farkını somutlaştırmak için 2026 tabanıyla bakalım: asgari ücretle çalışan bir 4/1-a sigortalısının ücretinden kesilen sigortalı payı 33.030,00 × %15 = 4.954,50 TL'dir (emeklilik ve sağlık %14 + işsizlik %1) ve bunun üstüne işverenin ayrıca ödediği işveren payı gelir. Taban beyanla Bağ-Kur'lu olan bir kişi ise, işveren payının karşılığını da içeren tek bir primi kendi cebinden öder; bu yüzden aynı kazanç düzeyinde 4/1-b'nin aylık nakit yükü, 4/1-a sigortalısının ücret kesintisinin belirgin biçimde üzerindedir.

Beyanla ilgili üç pratik nokta:

  • Beyanı yükseltmek emekli aylığını yükseltir. Aylık, prime esas kazançların güncellenmiş ortalamasından hesaplandığı için yıllarca tabandan beyan, düşük aylık demektir. Karar, bugünkü nakit yükü ile gelecekteki aylık arasında bilinçli bir tercihtir.
  • Prim borcu yoksa indirim gündeme gelir. Mevzuatta 4/1-b sigortalıları için malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları priminden indirim öngörülmüştür; yararlanmanın koşulu cari ay primlerinin süresinde ödenmesi ve vadesi geçmiş borç bulunmamasıdır. Yani düzenli ödemek doğrudan indirim kazandırır.
  • Genç girişimci desteği ayrı bir başlıktır. Belirli yaş ve ilk kez sigortalı olma koşullarını sağlayan girişimciler için primin bir süre Hazinece karşılanmasını öngören düzenlemeler yürürlüğe girmiştir; kapsam, süre ve şartlar dönemsel olarak değiştiği için başvuru öncesi güncel mevzuattan teyit edilmelidir.

Prim Borcu Sağlık Hizmetini Nasıl Etkiler? 60 Gün Kuralı

Bağ-Kur ile SSK arasındaki en sert fark budur ve şirket sahiplerini genellikle hastane kapısında yakalar. 5510 sayılı Kanun'un genel sağlık sigortası hükümleri uyarınca 4/1-b sigortalısının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık hizmetinden yararlanabilmesi iki şarta bağlıdır:

  • Son bir yıl içinde toplam 30 gün genel sağlık sigortası primi ödemiş olmak,
  • 60 günden fazla prim ve prime ilişkin borcunun bulunmaması.

4/1-a'da ikinci şart yoktur. Çalışanın sağlık hakkı, işverenin SGK'ya borcu olup olmamasından etkilenmez; işveren primi ödemese bile çalışan hastaneye gider ve tedavi görür. Bu, sosyal güvenlik sisteminin bilinçli bir tasarım tercihidir: çalışanın sağlık hakkı, kontrol edemediği bir borcun rehinine bırakılmaz. Kendi hesabına çalışanda ise borç doğrudan kişinin kendi tercihidir; bu nedenle sağlık yardımına bağlanmıştır.

Borç 60 günü aştığında sistemde "müstahaklık" sorgusu olumsuz döner ve hastanede provizyon alınamaz. Ancak bu durgunluk mutlak değildir; mevzuat bazı hâlleri şartın dışında tutar:

DurumPrim borcu engel olur mu?
Acil hâllerHayır
İş kazası ve meslek hastalığı hâlleriHayır
Bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklarHayır
Koruyucu sağlık hizmetleriHayır
Analık hâliHayır
18 yaşını doldurmamış kişilerHayır
Genel poliklinik, ameliyat, ilaç, tetkikEvet — borç ödenene kadar yararlanılamaz

Borcun ödenmesi veya usulüne uygun yapılandırılıp taksitlerin düzenli ödenmesi hâlinde sağlık hakkı yeniden işler. Aile bireyleri açısından da sonuç aynıdır: eş ve çocuklar sigortalının hakkına bağlı olduğu için, borç onların da tedavisini kilitler. Bir şirket sahibinin "primi sonra öderim" kararı, pratikte ailenin sağlık güvencesini askıya alan bir karardır.

Bağ-Kur Borcu Nasıl Sorgulanır ve Ödenir?

Borç yönetiminin ilk adımı tutarı değil, dönemi görmektir: hangi aylar ödenmemiş, hangi ay için ne kadar gecikme zammı işlemiş. Sorgulama ve ödeme kanalları şunlardır:

  • e-Devlet: SGK hizmetleri altında 4/1-b prim borcu sorgulama ve ödeme ekranı; hizmet dökümü ve tescil bilgileri de aynı yerden görülür.
  • SGK e-hizmetler: Sigortalı girişiyle dönem bazlı tahakkuk ve tahsilat dökümü.
  • Anlaşmalı bankalar ve PTT: İnternet bankacılığı veya şubeden T.C. kimlik numarasıyla ödeme.
  • Sosyal Güvenlik Merkezi: Dönem uyuşmazlığı, mükerrer tahakkuk veya tescil düzeltmesi gerektiren durumlar yalnızca burada çözülür.

Ödenmeyen primlere 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanır ve bu yük her ay birikerek büyür. Bu nedenle kısmi ödeme yapılacaksa, kural olarak en eski dönemden başlamak toplam yükü düşürür.

İki özel durum ayrıca bilinmelidir:

  • Yapılandırma ve durdurma düzenlemeleri süreklidir sanılır, değildir. Geçmiş yıllarda prim borçlarının yapılandırılmasına ve uzun süre ödenmemiş 4/1-b sigortalılık sürelerinin durdurulmasına imkân veren kanunlar çıkmıştır; bunların hepsi süreli düzenlemelerdir. Bugün açık bir imkân bulunup bulunmadığı SGK duyurularından teyit edilmelidir — "nasılsa bir af çıkar" beklentisiyle ödememek, ara dönemde sağlık hakkını da kaybettirir.
  • Emeklilik başvurusunda borç kilit oluşturur. 4/1-b kapsamındaki prim borcu ödenmedikçe yaşlılık aylığı bağlanmaz. Şartları çoktan tamamlamış bir kişi, sırf birikmiş borç yüzünden aylığa geç başlar; aylık, borcun ödenmesini takip eden dönemden itibaren işler. Emekliliği yaklaşan bir ortak varsa borç temizliği takvimin parçası olmalıdır.

Borcun en yaygın kaynağını tekrar hatırlatalım: faaliyeti bırakıp tescili kapatmamak. Mükellefiyet terkini, hisse devri tescili veya sicilden kayıt silme yapılmadığı sürece prim tahakkuku işlemeye devam eder ve kişi "yıllardır çalışmadığı" bir dönem için borçlu görünür.

İşveren Gözüyle: Patron 4/1-b, Ekip 4/1-a — Bordroda Ne Değişir?

Şirket sahibinin Bağ-Kur primi ile çalışanların SGK primi iki ayrı dünyadır ve karıştırıldığında hem eksik bildirim hem gereksiz maliyet doğar.

İşlemPatron (4/1-b)Çalışanlar (4/1-a)
Ücret bordrosuGirmezHer ay düzenlenir
Aylık prim ve hizmet belgesi / e-BildirgeVerilmezSüresinde verilir
Prim ödeme dönemiAit olduğu ayı takip eden ay içindeTakip eden ayın sonuna kadar
Prim teşvikleriKural olarak kapsam dışıŞartları sağlayan işveren yararlanır
İşsizlik sigortası primiYokİşçi ve işveren payı olarak var
Gelir vergisi / damga vergisiBordro kesintisi yok; kazanç vergisi ayrıBordroda kesilir

Üç uyarı:

  • Patronun Bağ-Kur primini bordroya gider olarak işlemeyin. Bu prim bir ücret kalemi değildir. Primlerin ticarî kazançtan indirimi vergi mevzuatının konusudur ve mali müşavirinizle değerlendirilmelidir.
  • Teşvik şartlarını kendi borcunuz da etkileyebilir. Prim teşviklerinden yararlanmanın ortak koşulu SGK'ya vadesi geçmiş prim, idari para cezası ve gecikme borcunun bulunmamasıdır. Şirket sahibinin kendi 4/1-b borcunun bu değerlendirmede nasıl ele alınacağını başvurudan önce SGK'ya teyit ettirin.
  • Çıkış kodları ve bildirimler 4/1-a'ya aittir. Bir çalışan ayrılırken doğru çıkış kodunu seçmek, ortağın Bağ-Kur kaydından tamamen bağımsız bir yükümlülüktür ve yanlış kod ayrı bir maliyet doğurur.

Ekibin maliyeti tarafını rakamla görmek isterseniz, asgari ücretin işverene maliyeti rehberi brüt ücrete eklenen işveren yüklerini kalem kalem gösteriyor; yıl boyunca değişen parametrelerin tam listesi ise 2026 İK ve bordro parametreleri sayfasında.

Bağ-Kur'da Emeklilik ve Diğer Haklar: 4/1-a'dan Farklar

Sosyal güvenlik hakları statüye göre değişir ve 4/1-b tarafında bazı haklar hiç yoktur, bazıları daha ağır şartlara bağlıdır.

Hak4/1-a (SSK)4/1-b (Bağ-Kur)
2008 sonrası ilk girişte tam aylık prim günü7.200 gün9.000 gün
İşsizlik ödeneğiŞartları sağlayan alırYok — kapsam dışı
Geçici iş göremezlik (rapor parası)Ayakta ve yatarak tedavide ödenirSınırlı hâllerde ve borcu olmamak şartıyla
Analık ödeneğiŞartları sağlayan alırŞartları sağlayan alır (borç şartı aranır)
Kıdem / ihbar tazminatı, yıllık izinVarYok — işçi değildir

Emeklilik eşiği farkı en çok yanlış planlanan konudur. 1 Mayıs 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlarda 4/1-a için 7.200 gün aranırken 4/1-b ve 4/1-c için 9.000 gün aranır. Kariyerinin bir bölümünü çalışan, bir bölümünü şirket sahibi olarak geçirenlerde hangi statünün kurallarının uygulanacağı ise hizmet birleştirme kurallarına göre belirlenir: kural olarak son yedi yıllık fiilî hizmet süresi içinde en fazla hizmetin geçtiği statü esas alınır, süreler eşitse sonuncusu belirleyici olur. Bu nedenle emekliliğe birkaç yıl kala statü değiştirmek, beklenmedik biçimde eşiği yükseltebilir ya da düşürebilir. Karma hizmeti olanların hesabı tek statüye göre yapılamaz.

Rapor parası tarafındaki fark da önemlidir: 4/1-a sigortalısı hem ayakta hem yatarak tedavide ödenek alabilirken, kendi nam ve hesabına çalışanlarda ödenek yalnızca sınırlı hâllerde ve genel sağlık sigortası dahil borcunun bulunmaması şartıyla ödenir. Ayrıntılar için rapor parası rehberimize bakabilirsiniz. 4/1-a tarafındaki emeklilik eşiklerinin tamamı ise emeklilik şartları rehberinde tablo hâlinde.

Şirket Sahibi İçin Kontrol Listesi

Bağ-Kur tarafında düzeni bozan şey karmaşıklık değil, ihmaldir. Şu yedi kontrol, sonradan çıkan sorunların büyük bölümünü baştan keser:

  • Başlangıç tarihini doğrulayın. Kuruluştan sonraki ilk ay e-Devlet'ten tescil kaydınızı açın; başlangıç tarihi vergi mükellefiyeti veya ticaret sicili tesciliyle uyumlu mu bakın.
  • Beyanınızı bilinçli seçin. Taban beyan bugünün nakdini korur, yarının aylığını düşürür. Kararı bir kez verip unutmayın, yılda bir gözden geçirin.
  • Cari ayı asla sarkıtmayın. Düzenli ödeme yalnızca borç önlemez; prim indiriminden yararlanmanın da koşuludur.
  • 60 gün eşiğini takip edin. Sağlık hakkınız ve ailenizin tedavisi bu eşiğe bağlıdır; aciller dışında borç kapıyı kapatır.
  • Faaliyeti bırakırken tescili kapatın. Mükellefiyet terkini, hisse devri tescili veya sicilden silme yapılmadıkça prim işlemeye devam eder.
  • Kendinizi kendi şirketinizden sigortalı göstermeyin. Limited ortağı ve anonim şirket yönetim kurulu üyesi ortak için bu yasaktır; iptal, ceza ve teşvik iadesi doğurur.
  • Ekibinizin 4/1-a tarafını ayrı yönetin. İşe giriş-çıkış bildirimleri, aylık prim ve hizmet belgesi, doğru çıkış kodu ve özlük dosyası yükümlülükleri sizin Bağ-Kur kaydınızdan tamamen bağımsızdır.

Çalışan tarafındaki bu yükümlülükler elle takip edildiğinde en çok kaçan şey tarihlerdir: ücret ödeme günü, prim bildiriminin süresi ve çıkış bildirgesi. empuno bordro modülü çalışanlarınızın SGK primlerini, vergi kesintilerini ve teşvikleri tek geçişte hesaplar; dönem taslaktan onaya kontrollü ilerlediği için hangi ayın kapandığı tartışma konusu olmaz.

Not: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Prim oranları, taban-tavan tutarları, teşvik ve yapılandırma imkânları mevzuat değişikliğine tabidir; somut uygulamada güncel mevzuatı, SGK duyurularını ve mali müşavirinizin görüşünü esas alın.

Patron 4/1-b, Ekibiniz 4/1-a — Bordroyu Doğru Tarafta Tutun

empuno bordro modülü çalışanlarınızın SGK primlerini, gelir vergisi dilimlerini, damga vergisini ve teşvikleri tek geçişte hesaplar; dönem taslaktan onaya kontrollü ilerler. Kendi Bağ-Kur kaydınızla karışmadan, çalışan tarafındaki tüm yükümlülükler tek panelde toplanır.

Bordro Modülünü İnceleyin →

Sık Sorulan Sorular

Bağkurlu ne demek?
Bağkurlu olmak, 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı olmak, yani bir işverene hizmet akdiyle bağlı olmadan kendi adına ve hesabına bağımsız çalışmak demektir. Esnaf ve sanatkârlar, serbest meslek erbabı, şahıs işletmesi sahipleri, limited şirket ortakları, anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, tarımsal faaliyette bulunanlar ile köy ve mahalle muhtarları bu kapsamdadır. Bir işyerinde ücret karşılığı çalışanlar ise 4/1-a, yani halk arasındaki adıyla SSK sigortalısıdır. Bağ-Kur'lu kişi İş Kanunu anlamında işçi sayılmadığı için kıdem tazminatı, yıllık izin ve fazla mesai gibi haklara sahip değildir.
Şirket kurunca Bağ-Kur kaydı otomatik açılır mı?
Evet, kural olarak otomatik açılır. 4/1-b sigortalılığı kişinin başvurusuyla değil, ilgili kurumun SGK'ya yaptığı bildirimle re'sen tescil edilir: gelir vergisi mükellefiyeti için vergi dairesi, şirket ortaklıkları için ticaret sicil müdürlüğü, esnaf muafiyeti için esnaf ve sanatkâr sicili bildirimi yapar. Ancak kaydın kapanması otomatik değildir; faaliyeti fiilen bırakmak yetmez, vergi mükellefiyetinin terkini, hisse devrinin tescili veya sicilden kayıt silme işlemi yapılmalıdır. Aksi hâlde çalışılmayan dönem için de prim tahakkuk etmeye devam eder.
Limited şirket ortağıyım, kendi şirketimden SSK'lı olabilir miyim?
Hayır. 5510 sayılı Kanun md. 53 uyarınca 4/1-b kapsamında sayılanlar, kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinden dolayı 4/1-a kapsamında sigortalı bildirilemezler. Limited şirket ortağı kendi şirketinin bordrosuna çalışan olarak giremez. Böyle bir bildirim tespit edildiğinde 4/1-a tescili geriye dönük iptal edilir, aynı dönem için Bağ-Kur tahakkuku çıkarılır, o sigortalı üzerinden yararlanılan prim teşvikleri gecikme zammıyla geri istenir ve idari yaptırım gündeme gelir.
Anonim şirket ortağıyım, Bağ-Kur'lu olmak zorunda mıyım?
Yönetim kurulu üyesi değilseniz hayır. Kanun anonim şirketlerde yalnızca yönetim kurulu üyesi olan ortakları 4/1-b kapsamına almıştır; yönetim kurulu üyesi olmayan anonim şirket ortağı, salt ortaklığı nedeniyle Bağ-Kur'lu sayılmaz. Bu kişi şirkette gerçek bir hizmet ilişkisi içinde çalışıyorsa kendi şirketinden 4/1-a kapsamında bildirilebilir. Yönetim kuruluna seçildiği tarihten itibaren ise 4/1-b kapsamına girer. Bu nedenle şirket türü ve organ yapısı seçimi, vergi kadar sosyal güvenlik sonucu da doğuran bir karardır.
Hem SSK'lı hem Bağ-Kur'lu olursam hangisi geçerli olur?
5510 sayılı Kanun md. 53 uyarınca 4/1-a ile 4/1-b sigortalılığı çakışırsa 4/1-a geçerli sayılır; yani hizmet akdiyle çalışma, ortaklıktan kaynaklanan sigortalılığı bastırır ve o dönem için Bağ-Kur prim tahakkuku durur. Bu kural 1 Mart 2011'den itibaren geçerlidir; öncesinde önce başlayan statü esas alınıyordu, bu nedenle eski dönem hizmet dökümlerinde farklı bir tablo görülebilir. Kamu görevlisi statüsü (4/1-c) her hâlükârda önceliklidir. Ortaklık kaydı silinmez, yalnızca durur; 4/1-a sona erdiğinde Bağ-Kur kendiliğinden yeniden işlemeye başlar.
Bağ-Kur primi ne kadar, nasıl hesaplanır?
Bağ-Kur priminde tek bir sabit tutar yoktur; prim, sigortalının beyan ettiği prime esas kazanç üzerinden hesaplanır. Beyan, kanunda belirlenen alt sınır ile üst sınır arasında olmak zorundadır: 2026'da aylık alt sınır 33.030,00 TL (günlük 1.101,00 TL), aylık üst sınır 297.270,00 TL'dir. Beyanda bulunulmazsa prim alt sınır üzerinden tahakkuk eder ve gün sayısı kural olarak ayda 30 gündür. Prim oranı malullük-yaşlılık-ölüm, genel sağlık sigortası ve kısa vadeli sigorta kolları primlerinden oluşur; 4/1-a'dan farklı olarak işveren payı yoktur, tutarın tamamını sigortalı öder. Güncel oranı SGK'nın yayımladığı prim tablosundan teyit edin.
Bağ-Kur prim borcum varsa hastaneye gidebilir miyim?
60 günden fazla prim borcunuz varsa genel sağlık sigortası yardımlarından yararlanamazsınız; hastanede provizyon alınamaz ve bu durum bakmakla yükümlü olduğunuz eş ve çocukları da etkiler. Sağlık hizmetinden yararlanmanın iki şartı vardır: son bir yılda 30 gün genel sağlık sigortası primi ödemiş olmak ve 60 günden fazla borcunun bulunmaması. Ancak acil hâller, iş kazası ve meslek hastalığı hâlleri, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar, koruyucu sağlık hizmetleri, analık hâli ve 18 yaşını doldurmamış kişiler bu şarttan etkilenmez. Borcun ödenmesi veya yapılandırma taksitlerinin düzenli ödenmesiyle hak yeniden işler.
İşverenin prim borcu, çalışanın sağlık hakkını da engeller mi?
Hayır. 4/1-a sigortalısının sağlık hakkı, işverenin SGK'ya olan borcundan etkilenmez; işveren primi ödememiş olsa dahi çalışan sağlık hizmetinden yararlanır. Bu, kişinin kontrol edemediği bir borcun sağlık hakkını rehin almasını önleyen bilinçli bir tercihtir. Kendi nam ve hesabına çalışan 4/1-b sigortalısında ise borç doğrudan kişinin kendi yükümlülüğü olduğu için sağlık yardımı 60 gün kuralına bağlanmıştır. İşverenin ödenmeyen primleri çalışanın sağlığını değil, işvereni etkiler: gecikme cezası, gecikme zammı ve prim teşviklerinden yararlanamama sonucu doğar.
Bağ-Kur borcu nereden sorgulanır, nasıl ödenir?
Borç sorgulaması ve ödemesi e-Devlet üzerindeki SGK hizmetlerinden, SGK e-hizmetler ekranından, anlaşmalı bankaların internet şubelerinden veya PTT'den T.C. kimlik numarasıyla yapılabilir. Ödeme yapmadan önce borcun hangi döneme ait olduğunu ve işlemiş gecikme zammını dönem dökümünden görmek gerekir; kısmi ödeme yapılacaksa kural olarak en eski dönemden başlamak toplam yükü düşürür. Dönem uyuşmazlığı, mükerrer tahakkuk veya tescil düzeltmesi gerektiren durumlar yalnızca bağlı bulunulan Sosyal Güvenlik Merkezi'nde çözülür.
İşi bıraktım ama Bağ-Kur borcu birikmeye devam ediyor, neden?
Çünkü 4/1-b sigortalılığı faaliyetin fiilen bırakılmasıyla değil, bunun tescile yansımasıyla sona erer. Gelir vergisi mükellefiyeti terkin edilmediyse, şirketteki hisse devri ticaret siciline tescil ettirilmediyse veya esnaf ve sanatkâr sicilinden kayıt silinmediyse SGK açısından sigortalılık devam ediyor sayılır ve prim tahakkuku işlemeye devam eder. Bağ-Kur borcu şikâyetlerinin büyük bölümünün kaynağı budur. Çözüm, ilgili kurumdaki kaydı usulüne uygun kapatmak ve ardından SGK'dan tescilin sona erdiğini teyit etmektir.
Bağ-Kur'lu işsizlik maaşı alabilir mi?
Hayır. İşsizlik sigortası, hizmet akdiyle çalışan 4/1-a sigortalılarını kapsayan bir sigorta koludur; 4/1-b kapsamındaki kendi nam ve hesabına çalışanlar adına işsizlik sigortası primi bildirilmez ve bu kişiler işsizlik ödeneğine hak kazanamaz. İşini kapatan bir şirket sahibi, daha önce 4/1-a kapsamında çalışmış olsa bile ödenek için aranan son 120 gün hizmet akdine tabi olma şartını sağlayamayacağı için başvuru yapamaz. Bu, Bağ-Kur ile SSK arasındaki en önemli güvence farklarından biridir.
Bağ-Kur'lu rapor parası (iş göremezlik ödeneği) alabilir mi?
Sınırlı hâllerde alabilir. 4/1-a sigortalısı hem ayakta hem yatarak tedavide geçici iş göremezlik ödeneği alabilirken, kendi nam ve hesabına çalışanlarda ödenek yalnızca kanunda sayılan sınırlı durumlarda ödenir ve genel sağlık sigortası dahil prim ve her türlü borcunun bulunmaması şartı aranır. Yani prim borcu olan bir Bağ-Kur'lu, ödeneğe hak kazandıran bir tabloda olsa bile borcu ödenmeden ödenek alamaz. Somut durumunuzu SGK'ya danışarak teyit etmeniz gerekir.
Bağ-Kur'da emeklilik için kaç gün prim gerekir?
1 Mayıs 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlarda 4/1-a için 7.200 gün aranırken, 4/1-b ve 4/1-c kapsamında tam aylık için 9.000 gün aranır. Daha önceki giriş tarihlerinde farklı rejimler geçerlidir. Kariyerinin bir bölümünü çalışan, bir bölümünü şirket sahibi olarak geçirenlerde hangi statünün kuralının uygulanacağı hizmet birleştirme hükümlerine göre belirlenir: kural olarak son yedi yıllık fiilî hizmet süresi içinde en fazla hizmetin geçtiği statü esas alınır, süreler eşitse sonuncusu belirleyici olur. Bu nedenle emekliliğe az kala yapılan statü değişiklikleri eşiği beklenmedik şekilde değiştirebilir.
Prim borcum varsa emekli olabilir miyim?
Şartları tamamlamış olsanız bile 4/1-b kapsamındaki prim borcu ödenmedikçe yaşlılık aylığı bağlanmaz. Aylık, borcun ödenmesini takip eden dönemden itibaren işlemeye başlar; yani birikmiş borç emekliliği iptal etmez ama geciktirir ve geçen aylar için aylık ödenmez. Emekliliği yaklaşan şirket sahiplerinin borç temizliğini başvurudan önce planlaması, aylığın gecikmemesi için en pratik önlemdir. Borcun yapılandırılmış olması hâlinde de taksitlerin düzenli ödenmesi aranır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Somut durumlar için güncel mevzuata ve uzman görüşüne başvurunuz.