İşçi Savunması Nasıl Alınır: md. 19 Kuralı ve Dosya Disiplini

Kısa Cevap: İşçi Savunması Nasıl Alınır?

Kısa cevap: İşçinin davranışı veya verimi nedeniyle fesih düşünülüyorsa, fesih öncesi isnat edilen olay tarihli ve somut biçimde yazılıp işçiye tebliğ edilir, yanıt için makul süre tanınır ve gelen yanıt (veya yanıtsızlık) dosyaya işlenir (4857 md. 19). Savunma alınmadan yapılan davranış veya verim feshi geçersizdir. Hazır metin için savunma istek yazısı örneğini, kavramın kısa tanımı için savunma istemi tanımını kullanabilirsiniz.

Hangi Fesihte Savunma Şart, Hangisinde Değil?

Savunma kuralı her feshe uygulanmaz; dosya bu soruyla açılır. Savunma şarttır: iş güvencesi kapsamındaki (en az 30 işçi, en az 6 ay kıdem, belirsiz süreli sözleşme) işçinin davranışı veya verimi nedeniyle feshedilmesi. Savunma aranmaz: işletmenin gereklerine dayanan fesihler ile ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle yapılan haklı derhal fesih (md. 25-II). Devamsızlık bu ayrımın turnusolüdür: md. 25-II/g ölçüsü tutuyorsa (ardı ardına iki iş günü, bir ayda iki kez tatil sonu iş günü veya bir ayda üç iş günü) derhal fesih savunmasız yapılır; ölçü tutmuyorsa davranış feshi yoluna dönülür ve savunma zorunlu hâle gelir. Ayrıntısı devamsızlık nedeniyle fesih rehberinde, uyarı yazışmasının mantığı ihtarname rehberinde anlatıldı; kanunun bütün haritası için 4857 sayılı İş Kanunu özetine bakılabilir.

Somut İsnat ve Makul Süre: Yazının İki Taşıyıcı Kolonu

Savunma isteminin iki zorunlu unsuru vardır. Birincisi somut isnattır: hangi tarihte, hangi davranışın veya verim eksikliğinin isnat edildiği, dayanak tutanak ve kayıtların sayılmasıyla yazılır. "Hakkınızdaki iddialara cevap veriniz" gibi genel bir çağrı savunma isteme sayılmaz; işçi neyle suçlandığını yazıdan öğrenemiyorsa etkili yanıt da veremez. İkincisi makul süredir: kanunda sabit gün sayısı yoktur, işçinin isnadı anlayıp yanıt hazırlayabileceği birkaç günlük süre uygulamada makul sayılır. Süre yazıda açıkça belirtilir ve tebliğ tarihinden hesaplanır; süre dolmadan fesih yapılmaz. Hazır şablon savunma istek yazısı örneğinde, olayın ilk belgesi devamsızlık tutanağı örneğinde hazırdır. Süre hesabının kritik komşusu, derhal fesih yolundaki altı iş günü kuralıdır: savunma yazışmasının uzaması md. 26 kapsamındaki hak düşürücü süreleri durdurmaz.

Tebliğ ve Yanıtsızlık: Ulaşmayan Yazı Yok Hükmündedir

Savunma, varması gerekli bir çağrıdır; işçiye ulaşmayan yazı yok hükmündedir. Tebliğ üç yoldan biriyle kayda bağlanır: elden imza karşılığı, iadeli taahhütlü posta veya KEP. Elden tebliğde imza alınır, postada gönderi belgesi, KEP'te ileti kaydı saklanır; mesajlaşma uygulamalarından gönderilen çağrılarda hem içerik hem tebliğ ispatı tartışmaya açıktır. Savunma gelmezse bu, isnadın kabulü sayılmaz: yanıtsızlık tutanakla belgelenir ve dosya mevcut delillerle karara bağlanır. Gelen yanıt ise okunup değerlendirilir; aynı gün basılmış şablon bir fesih bildirimi, savunma adımını göstermelik hâle getirir. Değerlendirme kaydı dosyada görünür olmalıdır. Yazışmanın tamamı — istem, tebliğ belgesi, yanıt veya yanıtsızlık tutanağı, dayanak tutanaklar — tek özlük dosyasında durur (özlük dosyası rehberi). İspat yükünün işverende olduğu unutulmamalıdır (md. 18): hangi tarihte neyin söylendiği tartışmaya döndüğünde dosyası tam olan taraf kazanır.

Savunmadan Sonra: Fesih Bildirimi Ayrı Düzenlenir

Savunma istemi fesih bildirimi değildir; değerlendirme sonunda fesih kararı verilirse gerekçeli fesih bildirimi ayrıca düzenlenip tebliğ edilir. Değerlendirmede üç sonuç çıkabilir: isnat doğrulanır ve fesih yapılır, isnat doğrulanır ama uyarıyla yetinilir, isnat çürür ve dosya kapatılır. Uyarıyla yetinme hâlinde yazı ihtar disiplinine bağlanır ve tekrarı hâlinde fesih dosyasının dayanağı olur. Fesih hâlinde çıkış hesabının bütün kalemleri işten çıkışta ödenecek alacaklar rehberinde tek tabloda toplandı; kavramın kısa karşılığı için savunma istemi tanımına bakılabilir. empuno'da özlük dosyası modülü tutanak, savunma istemi ve tebliğ kaydını çalışanın kaydında birlikte tutar; fesih yolu seçimi ve süre takibi aynı dosyadan denetlenir. Not: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir fesih ve işe iade tartışmasında bir iş hukuku uzmanıyla değerlendirmeniz uygun olur.