Türkiye'de Emeklilik Sistemi: Üç Statü, Üç Aylık Türü ve Emeklilik Konu Haritası (2026)

Emeklilikle ilgili sorular neredeyse hiçbir zaman tek bir sorudan ibaret değildir: "ne zaman emekli olurum", "aylığım ne kadar olur", "emekli olduktan sonra çalışabilir miyim", "şirket ortağıyım, ben hangi kapsamdayım", "raporlu bir çalışanım malulen emekli olabilir mi", "emekli olan personelin kıdem tazminatını ödemek zorunda mıyım"... Hepsi aynı sistemin farklı odalarındadır ve <strong>her odanın kuralı ayrıdır</strong>. Bu rehber o odaların haritasıdır: Türkiye'de emeklilik sisteminin nasıl kurulduğunu — tek çatı SGK, 5510 sayılı Kanun, 4/a, 4/b ve 4/c statüleri, yaşlılık, malullük ve ölüm aylığı ayrımı, zorunlu sistemin üzerine binen gönüllü birikim katmanı — bir bütün olarak anlatır; sonra <strong>her başlıkta konunun ayrıntısını verdiğimiz sayfaya yönlendirir</strong>. Şartların kademe tablolarını, malullükte yüzde 60 kuralını veya Bağ-Kur prim hesabını burada tekrar yazmıyoruz; onların yeri kendi rehberleridir. Burada ihtiyacınız olan şey şu: <strong>hangi kapıyı çalacağınızı bilmek.</strong>

Türkiye'de Emeklilik Sistemi Tek Cümlede: Üç Statü, Üç Aylık, İki Katman

Kısa cevap: Türkiye'de emeklilik tek bir kural değil, tek çatı altında (SGK) yürüyen üç sigortalılık statüsü ve bu statülerden bağlanan üç aylık türü üzerine kuruludur. Statüler 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesine göre ayrılır: 4/a hizmet akdiyle çalışanlar (halk arasında SSK), 4/b kendi nam ve hesabına çalışanlar (Bağ-Kur), 4/c kamu görevlileri. Aylık türleri yaşlılık, malullük ve ölüm aylığıdır. Bu zorunlu katmanın üzerinde bir de gönüllü birikim katmanı bulunur. Emeklilik şartlarını belirleyen tek kritik veri ise ilk sigorta giriş tarihidir.

StatüKimi kapsar?Primi kim öder?Ayrıntı sayfamız
4/1-a (SSK)Bir işverene hizmet akdiyle bağlı çalışanlarİşveren bildirir ve öder; işçi payı ücretten kesilirEmeklilik şartları rehberi
4/1-b (Bağ-Kur)Şirket ortakları, esnaf, serbest çalışanlar, tarımda kendi adına çalışanlarSigortalının kendisiBağ-Kur (4/b) rehberi
4/1-cKamu idarelerinde kadro veya pozisyonda çalışan kamu görevlileriKamu idaresiSözlük: 4/C sigortalılığı

Bu üç statü aynı çatı altında olsa da ayrı ayrı yaşamaya devam eder: emeklilik eşikleri, prim hesabı, hangi hukukun uygulanacağı ve hatta emekli olduktan sonra çalışma kuralları statüye göre değişir. Bu yüzden internette dolaşan tek bir "emeklilik tablosu" hiçbir zaman herkesi kapsamaz; ilk yapılması gereken, kişinin hangi bent kapsamında bildirildiğini netleştirmektir.

Sistemin Omurgası: Tek Çatı SGK ve Sigorta Kolları

Bugünkü yapı 2006 yılında kurulmuştur: o tarihe kadar ayrı ayrı işleyen SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) çatısı altında birleştirilmiş; sosyal sigorta hukukunun temel metni olarak 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu yürürlüğe girmiştir. Birleşme kurumları teke indirdi, statüleri değil: üç eski kurumun karşılığı 4/a, 4/b ve 4/c adlarıyla aynı kanunun içinde yaşamaya devam etti.

Emekliliğin sistemdeki yeri, sigorta kollarına bakınca netleşir. SGK tek bir sigorta değil, birden çok riski karşılayan kolların toplamıdır:

Sigorta koluNeyi karşılar?Emeklilikle ilgisi
Kısa vadeli sigorta kollarıİş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analıkDoğrudan yok — geçici iş göremezlik ödeneği gibi kısa süreli edimler buradan doğar
Uzun vadeli sigorta kollarıMalullük, yaşlılık ve ölüm (kısaca MYÖ)Emeklilik tam olarak budur — üç aylık türü bu koldan bağlanır
Genel sağlık sigortasıSağlık hizmetine erişimAylık alanlar da GSS kapsamındadır
İşsizlik sigortasıKendi istek ve kusuru dışında işsiz kalmaAyrı kanuna tabidir (4447), fonu İŞKUR yönetir — işsizlik maaşı rehberi

Bordro tarafındaki karşılığı da buradan çıkar: 2026'da çalışandan yapılan kesinti, sosyal güvenlik primi ve işsizlik sigortası primi birlikte yüzde 15'tir; işveren tarafındaki toplam prim yükü ise teşvik uygulanmadan yüzde 23,75'tir. Yani her ay ödenen primin bir kısmı bugünkü sağlık ve ödenek haklarını, bir kısmı da yıllar sonra bağlanacak aylığı finanse eder. Bu kalemlerin bordroda nereye düştüğünü bordro nasıl okunur rehberinde satır satır gösterdik.

Bir hatırlatma: prim hesabında kullanılan prime esas kazanç alt ve üst sınıra tabidir. 2026 için aylık SGK tabanı 33.030,00 TL, tavanı 297.270,00 TL'dir. Tavanın üzerindeki ücret kısmından prim alınmaz; bunun emeklilik tarafındaki sonucu, çok yüksek ücretlerde aylığın belirli bir noktadan sonra ücretle aynı hızda büyümemesidir.

4/a — Hizmet Akdiyle Çalışanlar (SSK): En Kalabalık Ayak

Bir işverene bağlı, hizmet akdiyle çalışan herkes 4/1-a kapsamındadır. İşe giriş bildirgesi işveren tarafından verilir, prim işveren tarafından bildirilir ve ödenir, çalışanın payı ücretten kesilir. Çalışma ilişkisi kural olarak 4857 sayılı İş Kanunu'na tabidir; yani kıdem tazminatı, ihbar süresi, yıllık ücretli izin ve fazla mesai zammı gibi kurumların tamamı bu statüde işler.

Emeklilik bakımından 4/a'da üç şart birlikte aranır — sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı ve yaş — ve hangi eşiklerin uygulanacağını ilk sigorta giriş tarihi belirler. Üç ayrı rejim vardır: 8 Eylül 1999 ve öncesi girişliler (EYT, yaş şartı yok), 9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası girişliler ve 1 Mayıs 2008 ve sonrası girişliler. Kademe tablolarını burada tekrarlamıyoruz; üç rejimin şartlarını, kadın ve erkek için ayrı ayrı prim günü tablolarıyla birlikte emeklilik şartları rehberinde verdik.

Bu ayağın en sık atlanan iki ayrıntısı şudur:

  • Sigortalılık süresi ile prim günü aynı şey değildir. Birincisi ilk tescil tarihinden itibaren takvim olarak işler ve çalışılmayan yıllarda da durmaz; ikincisi yalnızca fiilen prim bildirildikçe artar. "20 yıldır sigortalıyım" cümlesi tek başına hiçbir şeyi tamamlamaz.
  • 1 Nisan 1981 ve sonrasında ilk kez tescil edilenlerde sigortalılık süresi 18 yaşın doldurulduğu tarihte başlamış sayılır (5510 sayılı Kanun md. 38). 18 yaşından önce ödenen primler kaybolmaz, gün sayısına eklenir; yalnızca sürenin başlangıcı ötelenir.

Kendi giriş tarihiniz ve gün sayınızla hangi rejime tabi olduğunuzu görmek için emeklilik hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

4/b — Kendi Nam ve Hesabına Çalışanlar (Bağ-Kur)

Şirket ortakları, esnaf ve sanatkârlar, serbest meslek erbabı ile tarımda kendi adına çalışanlar 4/1-b kapsamındadır. Buradaki en belirleyici fark primi kimin ödediğidir: 4/a'da prim işverenin yükümlülüğüyken, 4/b'de sigortalının kendisi öder. Bunun emeklilik tarafında iki büyük sonucu vardır.

  • Prim borcu doğrudan hak kaybına dönüşür. 4/b sigortalısının kendi sigortalılığı nedeniyle prim ve prime ilişkin borcu varsa, aylık bağlanması için bu borcun ödenmiş olması gerekir. Borç aynı zamanda sağlık hizmetinden yararlanmayı da belirli bir eşikten sonra durdurur.
  • Prime esas kazanç beyana bağlıdır. Alt ve üst sınır arasında yapılan beyan, hem bugünkü prim yükünü hem de yıllar sonraki ortalama kazancı belirler. Yıllarca tabandan prim ödemek, aylık hesabında doğrudan görülür.

Emeklilik eşikleri de aynı değildir: 2008 ve sonrasında ilk defa sigortalı olanlar bakımından 4/a'da 7.200 gün aranırken 4/b ve 4/c'de 9.000 gün aranır. Şirket kurulduğunda Bağ-Kur kaydının nasıl ve ne zaman açıldığı, ortağın kendi şirketinde 4/a'lı olup olamayacağı, iki statünün çakışması hâlinde hangisinin geçerli sayılacağı ve prim borcunun sağlık hizmetine etkisi gibi soruların tamamını Bağ-Kur (4/b) rehberinde ayrıntılı ele aldık.

İşveren gözüyle bu ayağın pratik önemi şudur: patronun kendisi 4/b, ekibi 4/a kapsamındaysa bordro yalnızca ekibi kapsar; ortağın primi bordronun değil, kendi sigortalılığının konusudur. Bu ayrımın karıştırılması, hem eksik bildirim hem de yanlış maliyet hesabı üretir.

4/c — Kamu Görevlileri: Neden Ayrı Bir Rejim?

Kamu idarelerinde kadro veya pozisyonda sürekli çalışan ve ilgili kanunlarında işçi sayılmayan kamu görevlileri 4/1-c kapsamındadır. Buradaki ayrım işverenin kamu olması değil, çalışmanın hukuki niteliğidir: kamu kurumunda hizmet akdiyle çalışan işçiler 4/c değil 4/a kapsamındadır ve iş ilişkileri 4857 sayılı İş Kanunu'na tabidir. En yaygın yanılgı tam olarak budur.

4/c sigortalısının çalışma ilişkisi İş Kanunu'na değil kendi personel mevzuatına tabi olduğu için kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık ücretli izin gibi kurumlar bu statüde İş Kanunu hükümleriyle uygulanmaz; adına işsizlik sigortası primi bildirilmediğinden işsizlik ödeneği de gündeme gelmez. Emeklilik tarafında da ayrı bir geçiş rejimi işler: 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 2008 Ekim ayından önce göreve başlamış olanlar bakımından 5434 sayılı Kanun hükümleri geçiş hükümleri aracılığıyla uygulanmaya devam ederken, bu tarihten sonra ilk defa göreve başlayanlar 5510 sayılı Kanun'un kamu görevlilerine ilişkin hükümlerine tabidir.

Statülerin çakışması hâlinde uygulanacak kural nettir: 4/c ile diğer sigortalılık hâlleri birlikte söz konusuysa 4/c önceliklidir. Kavramın ayrıntısı için sözlükteki 4/C sigortalılığı maddesine bakabilirsiniz.

Kapsam notu: empuno özel sektör işverenlerine yönelik bir bordro ve İK sistemidir; kamu personel mevzuatı ve memur bordrosu ürün kapsamı dışındadır. Bu bölüm sistemin bütününü anlatmak için buradadır, ürün vaadi değildir.

Üç Aylık Türü: Yaşlılık, Malullük ve Ölüm Aylığı

Gündelik dilde "emeklilik" denince akla yalnızca yaşlılık aylığı gelir; oysa uzun vadeli sigorta kolları üç ayrı aylık üretir ve üçünün şartı, başvuru yolu ve sonucu farklıdır. Aşağıdaki tablo, hangi durumun hangi aylığa karşılık geldiğini gösterir.

Aylık türüNe zaman gündeme gelir?Belirleyici şartAyrıntı sayfamız
Yaşlılık aylığıSigortalılık süresi, prim günü ve yaş şartları tamamlandığındaÜç şartın en geç tamamlananı tarihi belirlerEmeklilik şartları rehberi
Malullük aylığıÇalışma gücünün en az yüzde 60'ının kaybı Kurum Sağlık Kurulunca tespit edildiğindeYaş şartı yoktur; süre, prim, işten ayrılma ve yazılı talep birlikte aranırMalulen emeklilik rehberi
Ölüm aylığıSigortalının ölümü hâlinde hak sahiplerineSigortalının prim ve süre şartları ile hak sahipliği şartlarıHisse ve şart ayrıntısı için SGK'ya başvurulur

Üçünü ayıran temel mantık şudur: yaşlılık aylığında ölçüt süredir, malullük aylığında sağlıktır, ölüm aylığında ise hak sahipliğidir. Ölüm aylığı, sigortalının ölümü hâlinde eşine, çocuklarına ve şartları taşıyan ana babasına, mevzuatta belirlenen hisseler oranında paylaştırılarak bağlanır; hisse oranları hak sahiplerinin sayısına ve durumuna göre değiştiği için burada sabit bir yüzde yazmıyoruz — bu, dosya bazında hesaplanan bir konudur.

Sık karıştırılan bir dördüncü kavram daha var: sürekli iş göremezlik geliri. Bu bir emeklilik aylığı değildir; yalnızca iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün kaybı hâlinde, kısa vadeli sigorta kollarından bağlanır ve kural olarak çalışmaya devam etmeye engel değildir. Malullük aylığıyla karıştırılması, aylarca süren yanlış başvuruların en yaygın sebebidir.

Emeklilik Şartlarını Belirleyen Tek Veri: İlk Sigorta Giriş Tarihi

Türkiye'de emeklilik sisteminin en çok şaşırtan yanı budur: aynı yaştaki, aynı prim gününe sahip iki kişinin emeklilik tarihi arasında on yıldan fazla fark olabilir. Sebep, şartların kişinin yaşına değil ilk defa sigortalı sayıldığı tarihe göre belirlenmesidir. Bu tarih, hangi rejimin ve hangi eşiklerin uygulanacağını tek başına tayin eder.

Rejimlerin genel çerçevesi (4/1-a için, yalnızca yön göstermek amacıyla):

  • 8 Eylül 1999 ve öncesi giriş: EYT kapsamı. 7438 sayılı Kanun'la yaş şartı kaldırılmıştır; sigortalılık süresi ve kademeli prim günü şartı devam eder.
  • 9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası giriş: Geçiş dönemi. Prim günü ve yaş birlikte aranır.
  • 1 Mayıs 2008 ve sonrası giriş: Yeni sistem. Prim günü eşiği yükselir, yaş kademeli olarak artar.

Bu üç satır bir haritadır, hesap değildir. Kademe tabloları, kadın ve erkek için ayrı ayrı geçerli tarih aralıkları, kısmi aylık yolu ve hizmet borçlanmasının hangi durumda sonucu değiştirdiği emeklilik şartları rehberinde ayrıntılı olarak yer alıyor. Kendi tarihlerinizle sonucu görmek için emeklilik hesaplama aracını kullanın.

Doğrulama nereden yapılır? Tahminle değil kayıtla: ilk tescil tarihi, prim gün sayısı ve hangi işyerlerinde kaç gün bildirildiği e-Devlet üzerindeki SGK Tescil ve Hizmet Dökümü'nde birebir görülür. e-Devlet üzerinden hangi sorgunun ne döndürdüğünü ve hangi işlemin oradan yapılamadığını e-Devlet İK ve SGK işlemleri rehberimizde topladık.

Emeklilik Maaşları Nasıl Belirlenir? Hesabın İki Bileşeni

"Emeklilik maaşları ne kadar" sorusunun tek bir rakamla cevabı yoktur ve olamaz; çünkü aylık, kişinin kendi kazanç geçmişinden hesaplanır. İnternette dolaşan "emekli maaşı şu kadar oldu" başlıkları en iyi ihtimalle en düşük aylık tutarını anlatır, çoğu kişinin aylığını değil. Doğru olan, rakamı ezberlemek değil mekanizmayı bilmektir.

Aylık, iki bileşenin çarpımıdır:

  1. Ortalama aylık kazanç. Sigortalının prime esas kazançları, mevzuattaki güncelleme katsayısıyla başvuru tarihine taşınır ve prim gün sayısına bölünerek ortalama bulunur. Yani hesap, geçmiş yılların kazancını "bugünkü paraya" çevirir.
  2. Aylık bağlama oranı (ABO). Prim ödeme gün sayısına bağlı olarak belirlenen orandır; gün sayısı arttıkça oran yükselir. Dönemlere göre farklı oran kuralları uygulandığından uzun kariyerlerde aylık, birden fazla dönemin oranı birleştirilerek hesaplanır.

Bunun üzerine iki güvence eklenir: hesaplanan tutar kanunla belirlenen en düşük aylık seviyesinin altında kalıyorsa o seviyeye tamamlanır; malullük aylığında ise prim günü belirli bir eşiğin altında kalan sigortalılarda hesap o eşik üzerinden yapılır. En düşük aylık tutarını burada yazmıyoruz — bu tutar her yıl güncellendiği için sabit bir sayı vermek yanıltıcı olur; yürürlükteki değer için resmi kaynakları esas alın.

Pratik sonuç, çoğu kişinin geç fark ettiği bir gerçektir: aylığın büyüklüğünü belirleyen asıl değişken, prime esas kazancın gerçek ücret üzerinden bildirilmiş olmasıdır. Yıllarca asgari ücret üzerinden bildirilen bir kariyer, elden fark ödenmiş olsa bile düşük ortalama kazanç üretir ve bu, aylığa doğrudan yansır. Eksik bildirimin bedeli tam da bu aşamada, geri dönüşü olmayan biçimde ortaya çıkar. Kendi bordronuzdaki SGK matrahının e-Devlet'teki prime esas kazançla tutup tutmadığını kontrol etmek için bordro nasıl okunur rehberine bakabilirsiniz.

Zorunlu Sistemin Üzerine Binen Katman: BES, Otomatik Katılım ve Tamamlayıcı Emeklilik

Emeklilik geliri genellikle basamaklı bir yapı olarak anlatılır: birinci basamak SGK'nın ödediği zorunlu kamu emekli aylığı, ikinci basamak çalışma hayatına bağlı tamamlayıcı emeklilik, üçüncü basamak ise kişinin kendi iradesiyle yaptığı bireysel birikimdir. Bu rehberin buraya kadarki kısmı birinci basamağı anlatır.

Türkiye'de hâlihazırda işleyen ve işvereni doğrudan ilgilendiren yapı BES otomatik katılımdır: çalışanın ücretinden yapılan kesintiyle bireysel emeklilik sözleşmesine dahil edilmesi esasına dayanır, sisteme devlet katkısı eklenir ve çalışanın belirli bir süre içinde cayma hakkı vardır. İşveren tarafındaki yükümlülükler — sözleşme, kesinti, aktarım süresi ve bordroda görünüm — BES otomatik katılım işveren rehberimizde ayrıntılı anlatılıyor.

Tamamlayıcı emeklilik sistemi (TES) ise farklı bir kurgudur ve BES otomatik katılımla karıştırılır. Ayrım şu noktalarda toplanır: BES otomatik katılımda katkının kaynağı çalışanın ücretinden yapılan kesintidir, işveren katkısı yoktur ve çalışan sistemden ayrılabilir; tamamlayıcı emeklilik olarak tartışılan modelde ise işveren katkısının da bulunması ve birikimin emeklilik yaşına kadar sistemde kalması esastır. Katkı oranı, işveren payı ve yürürlük tarihi gibi ayrıntıları burada yazmıyoruz; bunlar doğrudan işveren yükümlülüğü doğuran hususlardır ve yalnızca Resmî Gazete'de yayımlanan güncel düzenleme metninden doğrulanabilir. Kavramsal karşılaştırma için sözlükteki TES maddesine bakabilirsiniz.

Bordro tarafındaki pratik sonuç açıktır: tamamlayıcı emekliliğe ilişkin bir kesinti veya işveren katkısı gündeme geldiğinde bu, bugün bordroda görünen BES otomatik katılım kesintisinin yerine geçen değil, ondan ayrı olarak izlenmesi gereken bir kalemdir.

Emekli Olduktan Sonra Çalışmak: Destek Primi mi, Aylığın Kesilmesi mi?

Bu, sistemin en çok yanlış bilinen tarafıdır ve cevabı hangi aylığı aldığınıza göre değişir. Tek bir kural yoktur.

DurumÇalışmaya devam edilebilir mi?Sonuç
Yaşlılık aylığı alanEvetAylık kestirilmeden sosyal güvenlik destek primi ödenerek çalışılabilir; ya da aylık kestirilip normal sigortalılık tercih edilebilir
Malullük aylığı alanHayır (aylığı korumak kaydıyla)Sigortalı olarak çalışmaya başlayanın aylığı, çalışmaya başladığı tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesilir; destek primiyle çalışma imkânı yoktur
Ölüm aylığı alan hak sahibiŞartlara bağlıHak sahibinin durumuna göre değişir; kendi sigortalılığı gündeme geldiğinde yeniden değerlendirilir

İşveren açısından bunun karşılığı somuttur: emekli bir personel çalıştırırken hangi statüde bildirileceği baştan netleştirilmelidir. Destek primiyle çalışan personelin prim oranı ve bordrodaki görünümü, normal sigortalıdan farklıdır; bu ayrımın atlanması hem eksik bildirim hem de teşvik kaybı üretir. Emekli personel çalıştırmanın kurallarını emeklilik şartları rehberinde ayrıca ele aldık; malullük aylığındaki kesilme kuralının ayrıntısı ise malulen emeklilik rehberindedir.

İşveren Tarafı: Emeklilik Nedeniyle Çıkış, Kıdem Tazminatı ve Çıkış Kodu

Emeklilik yalnızca çalışanın süreci değildir; işveren tarafında da üç iş vardır ve üçünün de yanlış yapılması pahalıdır.

1) Doğru çıkış kodu. Ayrılış sebebine göre kod değişir ve kod, doğrudan hak sonucu üretir:

KodAyrılış nedeniKıdem tazminatıİşsizlik ödeneği
08Emeklilik (yaşlılık) veya toptan ödeme nedeniyleEvetHayır
09Malulen emeklilik nedeniyleEvetHayır
14Emeklilik için yaş dışında diğer şartların tamamlanmasıEvetHayır

Tüm kodların hak sonuçlarıyla birlikte tam listesi SGK çıkış kodları tablosundadır.

2) Kıdem tazminatı. Emeklilik nedeniyle ayrılan çalışan, diğer şartları taşıması hâlinde kıdem tazminatına hak kazanır; ihbar tazminatı ise gündeme gelmez, çünkü fesih ihbar süresine bağlı bir işveren feshi değildir. Hesapta genel kurallar geçerlidir: her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret, yürürlükteki kıdem tavanı sınırı ve damga vergisi kesintisi. 2026'nın ikinci yarısında (1 Temmuz – 31 Aralık) kıdem tazminatı tavanı 73.729,87 TL'dir. Ayrıntı için kıdem tazminatı rehberine, tutar için kıdem tazminatı hesaplama aracına bakabilirsiniz.

3) "Yaş hariç şartlar" yazısı. Yaş dışındaki şartlarını tamamlayan çalışan, SGK'dan alacağı yazıyla işten ayrılıp kıdem tazminatına hak kazanabilir (yaş harici şartlar). İşverenin burada yapması gereken, yazının aslını özlük dosyasına koymak ve çıkışı 14 koduyla bildirmektir; belge olmadan yapılan bir ödeme, sonradan ispat sorunu doğurur.

Çıkışta yapılacaklar sıralıdır ve hiçbiri sonradan üretilemez: işten ayrılış bildirgesinin sigortalılığın sona ermesini izleyen on gün içinde verilmesi, kullanılmayan yıllık izin ücretinin ödenmesi, kıdem tazminatının bordroda gösterilmesi, zimmetli ekipmanın iade tutanağıyla geri alınması ve özlük dosyasının saklama süresi boyunca muhafaza edilmesi.

Hangi Soru İçin Hangi Sayfa? Emeklilik Konu Haritası

Bu rehber sistemin haritasıdır; aşağıdaki tablo ise haritanın dizinidir. Sorunuzu soldaki sütunda bulun, sağdaki sayfaya gidin.

SorunuzGideceğiniz sayfa
Ne zaman emekli olurum? Kaç gün primim olmalı?Emeklilik şartları rehberi · Emeklilik hesaplama aracı
Şirket ortağıyım / esnafım, ben hangi kapsamdayım?Bağ-Kur (4/b) rehberi
Sağlık durumum çalışmama engel, malulen emekli olabilir miyim?Malulen emeklilik rehberi
Prim günümü, giriş tarihimi nereden görürüm?e-Devlet İK ve SGK işlemleri
Bordromda SGK matrahı doğru mu bildirilmiş?Bordro nasıl okunur · Maaş bordrosu nasıl alınır
Emeklilik nedeniyle ayrılan personelin kıdemi ne olur?Kıdem tazminatı rehberi · SGK çıkış kodları
İşsizlik ödeneği ile emeklilik aynı anda olur mu?İşsizlik maaşı rehberi
BES kesintisi ve işveren yükümlülüğü nedir?BES otomatik katılım rehberi
SGK prim borcum teşvikimi etkiler mi?SGK borç yapılandırma rehberi
Uzun raporlu çalışanımın süreci nasıl yürür?İstirahat raporu süreci

Kavram düzeyinde hızlı bir karşılık arıyorsanız İK ve bordro sözlüğümüzde emeklilikle ilgili maddeler ayrı ayrı tanımlanmıştır: yaşlılık aylığı, malullük aylığı, sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı, EYT, Bağ-Kur, sosyal güvenlik destek primi ve hizmet borçlanması.

Emekli aylığını belirleyen sayı, her ay bordroda üretiliyor

Ortalama kazanç, yıllar önce bildirilen prime esas kazançlardan hesaplanır; eksik veya taban bildirim yıllar sonra geri döner. empuno bordro modülü SGK matrahını, prim gün sayısını ve teşvik etkisini puantaj ve izin verisiyle birlikte tek geçişte üretir.

Bordro Modülünü İnceleyin →

Sık Sorulan Sorular

Türkiye'de emeklilik sistemi nasıl işler?
Sistem tek çatı altında (Sosyal Güvenlik Kurumu) yürüyen üç sigortalılık statüsü üzerine kuruludur: 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesine göre hizmet akdiyle çalışanlar 4/a, kendi nam ve hesabına çalışanlar 4/b, kamu görevlileri 4/c kapsamındadır. Emeklilik, uzun vadeli sigorta kolları olan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından doğar ve buradan üç ayrı aylık bağlanabilir. Şartların hangi eşiklere göre değerlendirileceğini kişinin ilk sigorta giriş tarihi belirler. Bu zorunlu katmanın üzerinde ayrıca gönüllü birikime dayalı bir katman bulunur.
4/a, 4/b ve 4/c arasındaki fark nedir?
Ayrım çalışmanın hukuki niteliğine dayanır. 4/a, bir işverene hizmet akdiyle bağlı çalışanları kapsar; primi işveren bildirir ve öder, işçi payı ücretten kesilir ve iş ilişkisi 4857 sayılı İş Kanunu'na tabidir. 4/b, şirket ortakları, esnaf ve serbest çalışanlar gibi kendi nam ve hesabına çalışanları kapsar; primi sigortalının kendisi öder ve prim borcu doğrudan hak kaybına yol açar. 4/c ise kamu idarelerinde kadro veya pozisyonda çalışan kamu görevlilerini kapsar ve kendi personel mevzuatına tabidir. Emeklilik eşikleri de aynı değildir; örneğin 2008 sonrası ilk sigortalılıkta 4/a için 7.200 gün aranırken 4/b ve 4/c için 9.000 gün aranır.
Emeklilik maaşları ne kadar?
Tek bir rakamla cevap verilemez; aylık kişinin kendi kazanç geçmişinden hesaplanır. Hesap iki bileşene dayanır: prime esas kazançların güncelleme katsayısıyla bugüne taşınıp prim gün sayısına bölünmesiyle bulunan ortalama aylık kazanç ve prim ödeme gün sayısına bağlı aylık bağlama oranı. Hesaplanan tutar kanunla belirlenen en düşük aylık seviyesinin altında kalırsa o seviyeye tamamlanır; bu alt sınır her yıl güncellendiği için sabit bir rakama dayanmak yanıltıcıdır. Aylığın büyüklüğünü belirleyen asıl değişken, prime esas kazancın gerçek ücret üzerinden bildirilmiş olmasıdır.
SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı hâlâ var mı?
Kurum olarak yoktur, statü olarak vardır. 2006 yılında SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı Sosyal Güvenlik Kurumu çatısı altında birleştirilmiş, sosyal sigorta hukukunun temel metni olarak 5510 sayılı Kanun yürürlüğe girmiştir. Birleşme kurumları teke indirdi ancak statüleri kaldırmadı: üç eski kurumun karşılığı aynı kanunun içinde 4/a, 4/b ve 4/c adlarıyla ayrı ayrı yaşamaya devam etti. Bu nedenle gündelik dilde hâlâ SSK'lı veya Bağ-Kur'lu denmesi yanlış değildir; hukuki karşılığı 4/1-a ve 4/1-b sigortalılığıdır.
Yaşlılık aylığı, malullük aylığı ve ölüm aylığı arasındaki fark nedir?
Üçü de uzun vadeli sigorta kollarından doğar ama ölçütleri farklıdır. Yaşlılık aylığında ölçüt süredir: sigortalılık süresi, prim gün sayısı ve yaş şartlarının tamamlanması aranır. Malullük aylığında ölçüt sağlıktır: çalışma gücünün en az yüzde 60'ının kaybedildiğinin Kurum Sağlık Kurulunca tespiti gerekir, yaş şartı yoktur ve ayrıca işten ayrılma ile yazılı talep aranır. Ölüm aylığında ölçüt hak sahipliğidir: sigortalının ölümü hâlinde eşine, çocuklarına ve şartları taşıyan ana babasına mevzuatta belirlenen hisseler oranında bağlanır.
Emeklilik şartları neden herkes için farklı?
Çünkü şartlar kişinin yaşına değil, ilk defa sigortalı sayıldığı tarihe göre belirlenir. 4/1-a kapsamında üç ayrı rejim vardır: 8 Eylül 1999 ve öncesi girişliler EYT kapsamındadır ve 7438 sayılı Kanun'la yaş şartı kaldırılmıştır; 9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası girişlilerde prim günü ve yaş birlikte aranır; 1 Mayıs 2008 ve sonrası girişlilerde prim günü eşiği yükselir ve yaş kademeli olarak artar. Bu nedenle aynı yaştaki ve aynı prim gününe sahip iki kişinin emeklilik tarihi arasında on yıldan fazla fark olabilir. Kademe tabloları emeklilik şartları rehberimizdedir.
Sigortalılık süresi ile prim ödeme gün sayısı aynı şey mi?
Hayır, ikisi farklı şeyleri ölçer ve emeklilik hesabındaki hataların büyük kısmı bunların karıştırılmasından doğar. Sigortalılık süresi, ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başlanan tarih ile değerlendirme tarihi arasında geçen takvim süresidir; arada çalışılmayan yıllar bu süreyi durdurmaz. Prim ödeme gün sayısı ise yalnızca fiilen adınıza bildirilen gün sayısıdır ve prim bildirilmedikçe artmaz. Emeklilik tarihi, şartlardan en geç tamamlananın tarihine göre belirlenir; bu yüzden "yirmi yıldır sigortalıyım" cümlesi tek başına hiçbir şeyi tamamlamaz.
Emekli olduktan sonra çalışabilir miyim?
Cevap hangi aylığı aldığınıza göre değişir. Yaşlılık aylığı alanlar çalışmaya devam edebilir: aylık kestirilmeden sosyal güvenlik destek primi ödenerek çalışılabileceği gibi, aylık kestirilip normal sigortalılık da tercih edilebilir. Malullük aylığı alanlarda ise durum farklıdır: sigortalı olarak çalışmaya başlayanların aylıkları, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesilir ve destek primiyle çalışma imkânı bulunmaz. İşveren açısından bunun sonucu, emekli personelin hangi statüde bildirileceğinin baştan netleştirilmesi gerektiğidir.
Emeklilik nedeniyle işten ayrılan çalışan kıdem tazminatı alır mı?
Evet. Yaşlılık aylığı bağlanması amacıyla işten ayrılan çalışan, diğer şartları taşıması hâlinde kıdem tazminatına hak kazanır; aynı sonuç malulen emeklilik nedeniyle ayrılışta da geçerlidir. Buna karşılık ihbar tazminatı gündeme gelmez, çünkü fesih ihbar süresine bağlı bir işveren feshi değildir; işsizlik ödeneği de doğmaz, çünkü ödenek kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalma şartına bağlıdır. Çıkış bildirgesinde emeklilik için 08, malulen emeklilik için 09, yaş dışındaki şartların tamamlanması hâlinde 14 kodu kullanılır.
Yaş hariç şartları tamamlayanlar ne yapabilir?
Yaş dışındaki emeklilik şartlarını, yani sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartını tamamlayan çalışan, SGK'dan alacağı yazıyla işten ayrılabilir ve diğer şartları taşıması hâlinde kıdem tazminatına hak kazanır. İşveren tarafında yapılması gereken iki şey vardır: yazının aslını özlük dosyasına koymak ve çıkışı 14 koduyla bildirmek. Belge olmadan yapılan ödeme sonradan ispat sorunu doğurur. Bu yol emekli olmak anlamına gelmez; kişi yaş şartını tamamlayana kadar aylık almadan bekler, bu arada çalışmaya devam edebilir.
BES otomatik katılım ile tamamlayıcı emeklilik aynı şey mi?
Hayır. BES otomatik katılım, çalışanın ücretinden yapılan kesintiyle bireysel emeklilik sözleşmesine dahil edilmesine dayanır; işveren katkısı yoktur, sisteme devlet katkısı eklenir ve çalışanın belirli bir süre içinde cayma hakkı bulunur. Tamamlayıcı emeklilik olarak tartışılan modelde ise işveren katkısının da bulunması ve birikimin emeklilik yaşına kadar sistemde kalması esastır. Katkı oranı, işveren payı ve yürürlük tarihi gibi ayrıntılar doğrudan işveren yükümlülüğü doğurduğu için yalnızca Resmî Gazete'de yayımlanan güncel düzenleme metninden doğrulanmalıdır.
Prim gün sayımı ve emeklilik durumumu nereden öğrenirim?
Tahminle değil kayıtla: ilk tescil tarihi, prim gün sayısı ve hangi işyerinde kaç gün bildirildiği e-Devlet üzerindeki SGK Tescil ve Hizmet Dökümü ekranında birebir görülür. Emeklilik durumuna ilişkin sorgular da e-Devlet üzerinden yapılabilir. Buna karşılık maaş bordrosu e-Devlet'te bulunmaz; bordro işveren tarafından düzenlenen özel bir belgedir. e-Devlet üzerinden hangi sorgunun ne döndürdüğünü ve hangi işlemin oradan yapılamadığını e-Devlet İK ve SGK işlemleri rehberimizde topladık.
Prime esas kazanç tavanı emekli aylığını nasıl etkiler?
Prim, kazancın tamamından değil alt ve üst sınır arasındaki kısmından alınır. 2026 için aylık SGK tabanı 33.030,00 TL, tavanı 297.270,00 TL'dir. Tavanın üzerindeki ücret kısmından prim kesilmediği için o kısım ortalama aylık kazanca da yansımaz; bunun sonucu, çok yüksek ücretlerde emekli aylığının belirli bir noktadan sonra ücretle aynı hızda büyümemesidir. Ters yönde de aynı mantık işler: tabandan bildirim yapılan uzun bir kariyer, gerçekte daha yüksek ücret alınmış olsa bile düşük ortalama kazanç üretir.
Malullük aylığı ile sürekli iş göremezlik geliri aynı şey mi?
Hayır, ikisi ayrı sigorta kollarından doğar. Sürekli iş göremezlik geliri yalnızca iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün kaybedilmesi hâlinde gündeme gelir, kısa vadeli sigorta kollarından bağlanır ve kural olarak çalışmaya devam etmeye engel değildir. Malullük aylığı ise sebebi ne olursa olsun çalışma gücünün en az yüzde 60'ının kaybı hâlinde uzun vadeli sigorta kollarından bağlanır; süre ve prim şartlarının yanı sıra işten ayrılma ve yazılı talep aranır, aylık alırken sigortalı çalışmaya başlanması hâlinde ise kesilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Somut durumlar için güncel mevzuata ve uzman görüşüne başvurunuz.