Askerlik Dönüşü İşe İade: 2 Ay Başvuru, 3 Ay İşe Başlatma Kuralı

Kısa Cevap: Askerlik Dönüşü İşe İade Nedir?

Kısa cevap: Manevra, seferberlik veya kanundan doğan çalışma ödevi nedeniyle işinden ayrılan işçi, ayrıldığı günden başlayarak iki ay içinde işe girmek istediğini bildirirse işveren boş yer varsa derhal, yoksa açılacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek ve o andaki şartlarla, üç ay içinde işe almak zorundadır (4857 sayılı İş Kanunu md. 31). Düzen muvazzaf askerliğe uygulanmaz: muvazzaf sevkte sözleşme kıdem tazminatıyla sona erer, dönüşte işe başlatılma hakkı doğmaz. Hazır dilekçe için askerlik fesih dilekçesi örneğini, kavramın kısa tanımı için muvazzaf askerlik tanımını kullanabilirsiniz.

Kritik Ayrım: Muvazzaf Askerlik mi, Kısa Süreli Ayrılış mı?

Rehberin tamamı bu ayrıma dayanır; dosya bu soruyla açılır. Muvazzaf askerlik, yükümlünün kışlada fiilen yerine getirdiği askerlik hizmetidir ve sonucu fesihtir: çalışan sevk öncesi dilekçeyle sözleşmesini sona erdirir, en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatını alır, işten ayrılış bildirgesinde 12 kodu seçilir ve dönüşte eski işverende işe başlatılma hakkı doğmaz. Kısa süreli ayrılışlar ise manevra, seferberlik çağrısı veya kanundan doğan çalışma ödevi gibi geçici silah altı hâlleridir; sözleşme feshedilmez, askıda kalır ve dönüşte işe iade hakkı doğar. Uygulamada ayrımın kaybedildiği yer, her iki hâle de aynı dilekçenin verilmesidir: manevrada fesih dilekçesi veren çalışanın işe iade dosyası, muvazzaf sevkte iade bekleyen çalışanın kıdem dosyası karışır. Sevk veya çağrı belgesinin niteliği hangi rejimin yürüyeceğini belirler; tereddüt hâlinde belge, dilekçeden önce okunur. Kıdemli feshin ayrıntısı askerlik fesih dilekçesi örneğinde, kıdem hesabının mantığı kıdem tazminatı rehberinde anlatıldı; kavram haritası için fesih tanımına bakılabilir.

Takvim: İki Ay Başvuru, Üç Ay İşe Başlatma

İşe iade düzeni iki tarihin etrafında kurulur. Birinci tarih başvuru günüdür: çalışan, işinden ayrıldığı günden başlayarak iki ay içinde işe girmek istediğini işverene bildirmek zorundadır. Süre hak düşürücüdür; üçüncü ayda yapılan başvuru hakkı düşürür, işverenin iyi niyetle işe alması ayrı bir işe alım sayılır, iade sayılmaz. Başvurunun yazılı yapılması ve tarihli kayda bağlanması gerekir; sözlü "döndüm, hazırım" beyanı sonradan ispatlanamaz. İkinci tarih işe başlatma günüdür: işveren, boş yer varsa başvuruyu derhal karşılar, yoksa açılacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek ve o andaki şartlarla, üç ay içinde işe başlatmak zorundadır. "O andaki şartlar" ifadesi önemlidir: dönüşte eski ücret ve unvan aynen korunmaz, işyerinde o gün geçerli olan şartlar uygulanır. Boş yerin gerçekten bulunmaması, üç aylık süreyi uzatmaz; süre başvurudan işlemeye başlar ve işverenin organizasyon hazırlığı gerekçesiyle bekletilemez. Çıkış tarafındaki kod disiplini de bu rehberin konusudur: muvazzaf fesihten farklı olarak iade düzeninde sözleşme sona ermediği için çıkış bildirgesi ve 12 kodu gündeme gelmez; kodların tam haritası SGK çıkış kodları tablosundadır.

Uyulmazsa Ne Olur: İşveren Feshi Sayılması ve Tazminatlar

İşe iade yükümlülüğüne süresinde başvurmuş bir çalışanın işe alınmaması hâlinde kanun sonucu kendisi yazar: fesih, işverence yapılmış sayılır. Bu tek cümle, çıkış hesabının tamamını değiştirir: kıdem tazminatı doğar, ihbar tazminatı doğar ve kullanılmayan yıllık izin ücreti ödenir. Hesap, feshin gerçekleştiği sayılan tarihteki ücret üzerinden yapılır; tutarı görmek için kıdem tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir. İşverenin "yer yoktu" savunması, boş yerin gerçekten bulunmadığını ve açılan ilk işte tercih yükümlülüğüne uyulduğunu kayıtla göstermedikçe karşılık bulmaz; ispat yükü fiilen işverendedir. Bu nedenle iade dosyası iki yönlü tutulur: çalışan başvurusunu tarihli ve imzalı kayda bağlar, işveren kadro durumunu ve açılan işlere yapılan yerleştirmeleri dosyalar. Taraflardan birinin kaydı eksikse uyuşmazlık, hangi tarihte neyin söylendiği tartışmasına döner. Çıkış hesabının bütün kalemleri işten çıkışta ödenecek alacaklar rehberinde tek tabloda toplandı; kavramın kısa karşılığı için kıdem tazminatı tanımına bakılabilir.

Başvuru Dosyası ve Kayıt: Dört Belgeli Takip

İşe iade dosyası dört belgenin etrafında kurulur: çağrı belgesi, ayrılış bildirimi, dönüş başvurusu ve işe başlatma kaydı. Çağrı belgesi hangi rejimin yürüyeceğini belirler; ayrılış bildirimi sözleşmenin feshedilmediğini, askıda kaldığını kayda geçirir; dönüş başvurusu iki aylık sürenin içinde kalındığını belgeler; işe başlatma kaydı üç aylık yükümlülüğün yerine getirildiğini gösterir. Dört belgenin ortak noktası, dördünün de aynı özlük dosyasında ve tarihli biçimde durmasıdır (özlük dosyası rehberi). Muvazzaf sevkte dosya farklı kurulur: fesih dilekçesi, sevk belgesi, kıdem hesabı ve 12 kodu bildirgesi; hazır metin için askerlik fesih dilekçesi kullanılabilir. Askerlikte geçen sürenin emeklilikteki karşılığı — borçlanma yoluyla prim gününe eklenmesi — bu rehberin konusu değildir; onu hizmet borçlanması tanımında özetledik. empuno'da özlük dosyası modülü ayrılış ve dönüş belgelerini çalışanın kaydında birlikte tutar; başvuru tarihi ile işe başlatma tarihi aynı dosyada göründüğünden iki aylık ve üç aylık sürelerin kaçırılması kayıt üzerinden denetlenir. Not: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir işe iade ve tazminat tartışmasında bir iş hukuku uzmanıyla değerlendirmeniz uygun olur.