İş Kazası Olduğunda İşveren Ne Yapmalı? Bildirim ve Tutanak Rehberi

İş Kazası Sayılan Haller (5510 md. 13)

Kısa cevap: Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışında gönderilmesi yüzünden asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda ve emziren kadın sigortalının süt izninde geçirdiği zamanlarda meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylar iş kazasıdır. İşveren bu kazaları o yerin kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya ise kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirmek zorundadır.

Kanundaki dört hâli akılda tutmak pratikte yeterlidir:

• İşyerinde: Üretim alanında, depoda, ofiste, yemekhanede — çalışma sırasında meydana gelen her türlü kaza.
• İşveren emrinde yolda: İşveren tarafından sağlanan bir taşıtla işe gidiş-gelişte veya işveren emriyle yapılan yolculukta meydana gelen kaza. Kendi aracıyla işe giderken yaşanan kaza kural olarak bu kapsama girmez.
• Görevli gönderilme: Asıl işini yapmaksızın geçen zamanlar da dahildir; örneğin başka bir şubeye evrak götürmek için gönderilen çalışanın yolda kaza geçirmesi.
• Süt izni: Emziren kadın sigortalının, çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda geçirdiği kaza.

Belirleyici ölçüt, olay ile işin yürütümü arasındaki bağdır. İşle ilgisi kurulamayan olaylar iş kazası sayılmaz ve genel hastalık hükümlerine tabi olur; bu ayrım, ödeneğin ilk günden mi üçüncü günden mi başlayacağını da belirler.

Kaza Anında İlk Dakikalar: Sağlık, Kolluk, Olay Yeri

Kaza olduğunda sıra bellidir ve ilk sıra her zaman sağlıktır:

1. İlk yardım ve sevk: İşyeri ilk yardımcısını çağırın, 112'yi arayın ve yaralıyı en yakın sağlık kuruluşuna sevk edin. Sevk kaydını ve hastane evrakını saklayın; rapor parası ve tedavi giderleri bu kayıtlara dayanır.
2. Olay yerini koruyun: Zorunluluk olmadıkça kaza mahallini değiştirmeyin. Makine, iskele, elektrik panosu gibi unsurların konumunu fotoğraf ve kısa video ile tespit edin. Bu görüntüler, sonradan hazırlanacak tutanağın eki olur.
3. Kolluğa derhal haber verin: 5510 sayılı Kanun, iş kazasının o yerin kolluk kuvvetlerine derhal bildirilmesini öngörür. Kolluk tutanağı, olayın resmî kaydını oluşturur ve SGK bildirimiyle birlikte dosyanın temelini kurar.
4. Tanıkları tespit edin: Olayı gören çalışanların adını ve iletişimini hemen alın. Tanık beyanları daha sonra alınır; ama tanığın kim olduğu kaza günü belli olmalıdır.

Bu adımlar atlanarak doğrudan SGK bildirimine geçmek, dosyanın en güçlü dayanaklarından vazgeçmek anlamına gelir.

SGK Bildirimi: 3 İş Günü Kuralı ve Nasıl Yapılır

İş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi, kazadan sonraki 3 iş günü içinde e-Sigorta üzerinden SGK'ya gönderilir. Süre kazanın olduğu günü izleyen günden işlemeye başlar; hafta tatili ve resmî tatil günleri iş günü sayılmaz. Bildirimde kazanın tarihi, saati ve yeri, kazazedenin kimlik ve sigortalılık bilgileri, olayın oluş biçimi ve yaralanmanın niteliği yer alır.

Bildirime eklenmesi gerekenler:

• Kolluk tutanağı veya olay yeri inceleme kaydı,
• İşverence düzenlenen iş kazası tutanağı,
• Sağlık kuruluşunun düzenlediği ilk rapor ve sevk belgeleri,
• Tanık beyanları ve olay yeri fotoğrafları.

Süresinde bildirilmeyen kazanın bedeli ağırdır: gecikme için sigortalı başına idari para cezası uygulanır ve Kurumca kaza nedeniyle yapılan masraflar ile bağlanan gelirlerin, bildirimi süresinde yapmayan işverenden tahsil edilmesi gündeme gelebilir. Bildirim, yalnızca ceza korkusuyla değil, çalışanın ödenek hakkının başlaması için de gereklidir — ödenek süreci bildirilen dosya üzerinden yürür.

Tutanak Nasıl Tutulur: Olmazsa Olmaz Unsurlar

İyi bir iş kazası tutanağı, olayı yaşamamış birinin dosyayı okuduğunda ne olduğunu eksiksiz anlayacağı belgedir. Taşıması gereken unsurlar:

• Kaza kaydı: Tarih, saat, işyeri adresi ve kazanın olduğu bölüm; vardiya ve posta bilgisi.
• Kazazede bilgisi: Ad soyad, T.C. kimlik numarası, sicil numarası, görevi ve kaza anındaki işi.
• Olay anlatımı: Ne olurken ne oldu — kronolojik ve yorumsuz. "Dikkatsizlik" gibi değerlendirme cümleleri değil, gözlenen fiiller yazılır.
• Tanıklar: Olayı görenlerin adı, görevi ve imzası; beyanları ayrı sayfada alınır.
• İlk müdahale ve sevk: Kim, ne zaman, hangi sağlık kuruluşuna sevk etti; ambulans ve hastane kayıt referansları.
• Ekipman ve ortam: İlgili makine, iskele veya malzemenin durumu; koruyucu donanım kullanılıp kullanılmadığı.
• İmzalar ve tarih: Tutanağı düzenleyen, tanıklar ve işveren vekilinin tarihli imzası; sonradan eklenen sayfaların paraflanması.

Hazır metni kopyalayıp uyarlamak için iş kazası tutanağı örneğini kullanabilirsiniz. Tutanağın bir örneği özlük dosyasında, aslı veya onaylı sureti kaza dosyasıyla birlikte saklanır.

Rapor Parası ve Bordro Etkisi: İlk Günden Ödenek

İş kazasında geçici iş göremezlik ödeneği, genel hastalıktan farklı olarak ilk günden başlar; hastalık hâlindeki iki günlük bekleme süresi burada yoktur. Oranlar aynıdır: ayakta tedavide günlük kazancın üçte ikisi, yatarak tedavide yarısı. Rapor, iş kazası tanısıyla düzenlenir ve işverenin e-Vizite üzerinden çalışılmadığına dair bildirimi girmesiyle ödeme süreci başlar.

Bordro tarafında dikkat edilecekler:

• Raporlu günler çalışılmış gösterilemez; puantajda rapor koduyla işlenir ve eksik gün bildirimi yapılır.
• Ödeneği Kurum öder, işveren ödemez; ancak bazı işyerleri toplu sözleşme veya iç düzenlemeyle aradaki farkı tamamlama uygulaması yapar — bu, bordroda ayrı bir kalem olarak gösterilmelidir.
• İstirahat süresince iş sözleşmesi askıdadır; fesih yasağı ve bildirim sürelerine ilişkin özel hükümler saklıdır.

Raporun ve ödemenin işleyiş ayrıntıları için istirahat raporu süreci rehberine bakabilirsiniz.

Meslek Hastalığı ve Ramak Kala: Karıştırılan İki Konu

Meslek hastalığı, işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden meydana gelen geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlleridir. İş kazasından farkı, tek bir olay anına değil çalışma koşullarının birikimli etkisine dayanmasıdır. Sigortalının meslek hastalığına tutulduğunu öğrenen işveren de aynı bildirim yükümlülüğüne tabidir; tanı, Kurumca yetkilendirilen sağlık kuruluşlarının raporuyla konur.

Ramak kala olaylar ise kaza olmadan atlatılan tehlikeli durumlardır: düşen ama kimseye çarpmayan yük, son anda fark edilen elektrik kaçağı gibi. Bildirim yükümlülüğü doğurmazlar; ama 6331 sayılı Kanun'un kayıt ve inceleme yaklaşımı gereği kayda geçirilip nedenleri araştırılmalıdır. Ramak kala kayıtları, bir sonraki gerçek kazayı önleyen en ucuz araçtır — kaza istatistiği tutan işyerlerinde bu kayıtlar, risk değerlendirmesinin canlı girdisini oluşturur.

Kaza Dosyasını Dijitalde Tutmak: Evrak ve Süre Takibi

İş kazası dosyası, farklı zamanlarda farklı yerlere giden evraktan oluşur: kolluk tutanağı, SGK bildirgesi, tutanak, sağlık raporları, tanık beyanları, fotoğraflar, bordro ve eksik gün kayıtları. Kâğıt dosyada yürütülen bu süreçte en sık yaşanan kayıp, bildirimin 3 günlük süresinin kaçırılması ve eklerden birinin denetimde bulunamamasıdır. empuno'da çalışanın dijital özlük dosyasında kaza evrakı tarih damgasıyla saklanır; rapor ve devamsızlık kayıtları puantaja kendiliğinden düşer, ay kapanışında eksik gün nedeni bordroyla birlikte görülür.

Not: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; kusur oranları, rücu ve tazminat gibi somut uyuşmazlıklarda bir avukata veya iş güvenliği uzmanınıza danışmanız uygun olur.