Maaş Bordrosu Nasıl Okunur? Brütten Nete Tüm Kalemler

Maaş Bordrosu Nedir, Hangi Bilgileri İçermek Zorunda?

Bordro (resmî adıyla ücret hesap pusulası), işverenin her ödeme döneminde çalışana vermek zorunda olduğu, ücretin ve tüm kesintilerin dökümünü gösteren belgedir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 37. maddesi bu belgeyi zorunlu kılar; imzalı kâğıt olarak verilebileceği gibi güvenli elektronik ortamda da sunulabilir.

Usulüne uygun bir bordroda en azından şunlar bulunur:

• İşverenin unvanı ve çalışanın adı, ödeme dönemi ve ödeme günü
• Brüt ücret ve varsa fazla mesai, prim, ikramiye gibi ek ödemeler
• SGK primi, işsizlik sigortası, gelir vergisi ve damga vergisi kesintileri
• Avans, icra, nafaka gibi diğer kesintiler ve net ödenen tutar

Bordro aynı zamanda ispat aracıdır: kıdem, fazla mesai veya ücret alacağı uyuşmazlıklarında ilk bakılan belge bordrodur. Bu yüzden her ay kontrol etmek, çalışanın kendi lehine yapabileceği en basit denetimdir; çalışanların bordrolarına mobil uygulama üzerinden anında erişebilmesi bu kontrolü kolaylaştırır.

Brüt Ücret ve Ek Ödemeler: Her Şey Buradan Başlar

Bordronun ilk satırı brüt ücrettir: iş sözleşmesinde kararlaştırılan, henüz hiçbir kesinti yapılmamış tutar. Tüm kesintiler bu rakam üzerinden (veya ondan türetilen matrahlar üzerinden) hesaplanır. 2026 itibarıyla brüt asgari ücret aylık 33.030 TL'dir ve hiçbir çalışana bunun altında ücret ödenemez.

Brütün üzerine dönem içinde hak edilen ek ödemeler eklenir:

• Fazla mesai: Haftalık 45 saati aşan çalışma, saat ücretinin 1,5 katıyla ödenir — ayrıntılar için fazla mesai kuralları rehberimize bakabilirsiniz.
• Prim, ikramiye, satış komisyonu gibi performans ödemeleri
• Yol ve yemek yardımı gibi yan haklar — bunların bir kısmı belirli sınırlar içinde prim veya vergiden istisna tutulabilir, bu yüzden bordroda ayrı satırlarda görünür.

Önemli bir ayrıntı: SGK matrahı ile gelir vergisi matrahı her zaman aynı olmayabilir; bazı yan haklar birine dahil edilirken diğerinden istisnadır. Kendi rakamlarınızla brütten nete dönüşümü görmek için brüt-net maaş hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

SGK İşçi Primi (%14) ve İşsizlik Sigortası (%1)

Brüt ücretten yapılan ilk kesinti sosyal güvenlik primleridir. 2026 itibarıyla çalışan payı şöyledir:

• SGK primi (emeklilik + sağlık): %14
• İşsizlik sigortası primi: %1

Toplam %15, prime esas kazanç üzerinden kesilir. Prime esas kazancın 2026'da alt sınırı aylık 33.030 TL (asgari ücret), üst sınırı yani SGK tavanı 297.270 TL'dir (asgari ücretin 9 katı). Brüt ücreti tavanı aşan bir çalışanın primi yalnızca tavan tutar üzerinden hesaplanır; aşan kısımdan prim kesilmez.

Bu kesinti kaybolmuş para değildir: emeklilik aylığınızın, hastalıkta sağlık güvencenizin ve işsiz kaldığınızda işsizlik ödeneğinizin finansmanıdır. Bordroda genellikle "SGK işçi payı" ve "işsizlik sigortası işçi payı" olarak iki ayrı satırda görünür ve ikisinin toplamı gelir vergisi matrahınızı da düşürür — bir sonraki bölümde göreceğimiz gibi.

Gelir Vergisi: Kümülatif Matrah ve 2026 Vergi Dilimleri (Tablo)

Gelir vergisi matrahı, brüt ücretten SGK ve işsizlik primi işçi payları (toplam %15) düşüldükten sonra kalan tutardır. Varsa engellilik indirimi de matrahtan düşülür. Vergi bu matrah üzerinden, üstelik kümülatif (yılbaşından beri biriken) matraha göre hesaplanır.

2026 gelir vergisi tarifesi şöyledir:

Kümülatif sistemin pratik sonucu şudur: Ocak'ta %15 dilimindeyken, matrahınız yıl içinde 190.000 TL'yi aştığı ay %20'lik dilime geçersiniz ve net maaşınız düşer. Bu bir hata değil, tarifenin doğal işleyişidir; her yeni takvim yılında matrah sıfırlanır ve net maaş tekrar yükselir.

Asgari Ücret İstisnası: AGİ'nin Yerini Alan Sistem Nasıl Çalışır?

2022'den bu yana bordrolarda AGİ (asgari geçim indirimi) satırı yok; onun yerini asgari ücret istisnası aldı. Kural basittir: her çalışanın ücretinin asgari ücrete isabet eden kısmı gelir ve damga vergisinden istisnadır.

Uygulamada bordro programı iki hesap yapar:

1. Çalışanın gerçek matrahı üzerinden gelir vergisi hesaplanır.
2. Asgari ücretin matrahına (2026 itibarıyla aylık 28.075,50 TL) isabet eden vergi hesaplanır ve birinciden düşülür.

Sonuç: asgari ücretli bir çalışanın gelir vergisi tamamen sıfırlanır ve 2026'da eline net 28.075,50 TL geçer. Daha yüksek ücretlilerde ise istisna, verginin tamamını değil asgari ücrete denk gelen kısmını siler; kalan fark bordroda "ödenecek gelir vergisi" olarak görünür. Damga vergisinde de aynı mantıkla 2026'da aylık yaklaşık 250,70 TL'lik kısım istisnadır. İstisna tutarı da kümülatif tarifeyi izlediği için yıl ilerledikçe istisnanın etkisi ay ay değişebilir.

Damga Vergisi ve Diğer Kesintiler: Avans, İcra, BES

Damga vergisi, ücret ödemesinin belgelenmesi üzerinden alınan küçük ama düzenli kesintidir: 2026 itibarıyla oranı binde 7,59'dur (brüt 40.000 TL'de 303,60 TL) ve bunun asgari ücrete isabet eden kısmı istisna edildiği için fiilen daha azı kesilir.

Bordronun alt bölümünde yasal kesintiler dışındaki kalemler yer alır:

• Maaş avansı: Ay içinde alınan avans, net ücretten mahsup edilir; taksitli avanslarda her ay bir taksit düşülür.
• İcra ve nafaka kesintileri: Maaş haczinde kural olarak net ücretin en fazla dörtte biri kesilebilir; nafaka alacakları önceliklidir. Ayrıntılar için maaş haczi rehberimize bakın.
• BES otomatik katılım: Kapsamdaki çalışanlardan prime esas kazancın %3'ü bireysel emeklilik katkısı olarak kesilir; cayma hakkı kullanılabilir.
• Sendika aidatı, lojman, kişisel borç gibi sözleşmeye dayalı diğer kesintiler.

Bu kalemler vergiyi değiştirmez; vergi sonrası net tutardan düşülür ve "ele geçen" rakamı belirler.

Örnek Bordro: 40.000 TL Brütten Nete Adım Adım

2026 Ocak ayında brüt ücreti 40.000 TL olan, engellilik indirimi bulunmayan bir çalışanın bordrosunu adım adım kuralım:

Dikkat edilecek nokta: bu rakam Ocak ayı içindir. Aylık 34.000 TL matrah biriktiği için kümülatif matrah Haziran'da 190.000 TL sınırını aşar ve çalışan %20'lik dilime girer; yılın ikinci yarısında net maaş kademeli olarak düşer. Bu kümülatif takibi elle yapmak hataya çok açıktır — empuno bordro modülü dilim geçişlerini, istisnaları ve kesintileri otomatik hesaplar.

Bordronun Görünmeyen Yüzü: İşveren Maliyeti ve Teşvikler

Bordroda çalışanın gördüğü kesintiler madalyonun tek yüzüdür. İşveren, brüt ücretin üzerine kendi payına düşen primleri de öder: 2026 itibarıyla SGK ve işsizlik sigortası işveren payları toplam %23,75'tir. Bu, hiçbir teşvik uygulanmayan genel orandır ve %2'lik işveren işsizlik payını da içerir (işsizlik hariç işveren SGK payı %21,75'tir). Yani 40.000 TL brüt ücretli bir çalışanın işverene aylık maliyeti yaklaşık 49.500 TL'dir. Not: 7566 sayılı Kanun (RG 19.12.2025) ile malullük-yaşlılık-ölüm sigortası işveren payı 1 Ocak 2026'dan itibaren %11'den %12'ye çıkarıldığı için bu oran, 2025 yılına ait %22,75 rakamının yerini almıştır; işçi kesintisi %15'te değişmemiştir.

Bu yükü hafifleten teşvikler vardır: 5510 sayılı Kanun kapsamındaki prim indirimi, şartları sağlayan işverenlerde işveren payını imalat sektöründe 5 puan, diğer sektörlerde 2 puan düşürür. İndirim yalnızca işveren SGK payına uygulanır; %2'lik işveren işsizlik payı her senaryoda tam ödenir. 2 puanlık indirim örneğimizde aylık 800 TL'ye karşılık gelir ve toplam maliyeti yaklaşık 48.700 TL'ye (toplam yük %21,75) çeker; imalattaki 5 puanlık indirim ise aylık 2.000 TL ile maliyeti yaklaşık 47.500 TL'ye (toplam yük %18,75) indirir. Ayrıca kıdem tazminatı karşılığı gibi bordroda görünmeyen ama gerçek olan maliyetler de vardır; bu konuda kıdem tazminatı rehberimiz ayrıntılı bilgi verir.

İşveren tarafında bordro; teşvik takibi, dönem onayları ve mali müşavirle veri paylaşımı gerektiren bir süreçtir — muhasebeci portalı bu akışı işveren ve mali müşavir arasında tek ekranda toplar.

Not: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlıklarda güncel mevzuat ve uzman görüşü esas alınmalıdır.