İş Kazası Tazminatı: SGK Hakları, İşverenden İstenebilecekler ve Hesabın Unsurları

Kısa Cevap: İş Kazası Geçiren İşçinin Hakları

Kısa cevap: İş kazası geçiren işçi SGK'dan ilk günden itibaren geçici iş göremezlik ödeneği alır; meslekte kazanma gücü en az %10 azalmışsa sürekli iş göremezlik geliri bağlanır; kaza ölümle sonuçlanırsa hak sahiplerine gelir ve cenaze ödeneği verilir (5510 md. 16, 18, 19, 20). Kaza işverenin iş güvenliği önlemlerini almamasından kaynaklandıysa çalışan, SGK ödemeleriyle karşılanmayan zararı için işverenden maddi ve manevi tazminat isteyebilir (TBK md. 417, 54, 56).

Bu iki yol birbirinin yerine geçmez. SGK'nın ödediği gelir ve ödenekler kusura bakılmaksızın doğar; işverenden istenen tazminat ise işverenin kanuna veya sözleşmeye aykırı davranışına bağlıdır ve sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir. Hangi olayın iş kazası sayıldığı 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesinde sayılır: işyerinde bulunulan sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderilme sırasında, emziren kadın çalışanın süt izni sırasında ve işverence sağlanan taşıtla gidiş-gelişte meydana gelen ve çalışanı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylar.

SGK'nın Sağladığı Haklar

Hak	Koşul ve ölçü	Dayanak
Geçici iş göremezlik ödeneği (rapor parası)	Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulundan istirahat raporu; iş kazasında ilk günden, her gün için ödenir. Yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayakta tedavide üçte ikisi.	5510 md. 18
Sürekli iş göremezlik geliri	Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücünün en az %10 azaldığı tespit edilmeli. Sürekli tam iş göremezlikte aylık kazancın %70'i; kısmi iş göremezlikte bunun kayıp oranı kadarı; başkasının sürekli bakımına muhtaç çalışanda oran %100.	5510 md. 19
Hak sahiplerine gelir	Kaza ölümle sonuçlanırsa aylık kazancın %70'i, güncellenerek hak sahiplerine paylaştırılır.	5510 md. 20, 34
Cenaze ve evlenme ödeneği	Ölen sigortalı için cenaze ödeneği; gelir bağlanmış kız çocuklarına evlenme ödeneği.	5510 md. 16, 20, 37

Ödenek ve gelirin tabanı günlük kazançtır ve iki ayrı dönemden hesaplanır (md. 17, 21 Aralık 2024'ten itibaren geçerli metin): geçici iş göremezlik ödeneğinde kaza tarihinden önceki on iki aydaki prime esas kazançlar toplamı, bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına bölünür; bağlanacak gelirde ise aynı on iki ayın son üç ayı esas alınır ve aylık kazanç günlük kazancın otuz katıdır. Önceki on iki ayda 180 günden az kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş çalışanın ödeneğe esas günlük kazancı, prime esas kazanç alt sınırının iki katını geçemez. Ödemenin ne zaman yattığı rapor parası rehberinde anlatılıyor.

İşverenden İstenebilecek Maddi ve Manevi Tazminat

Türk Borçlar Kanunu işvereni, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak ve araç-gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlü tutar; bu yükümlülüğe ve kanuna aykırı davranış nedeniyle çalışanın ölümü veya vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zarar, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir (TBK md. 417). Kanunun saydığı zarar kalemleri şunlardır:

• Bedensel zararda (TBK md. 54): tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.
• Ölümde (TBK md. 53): cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücü kaybı, ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin kayıpları (destekten yoksun kalma tazminatı).
• Manevi tazminat (TBK md. 56): bedensel bütünlüğün zedelenmesinde zarar görene; ağır bedensel zarar veya ölümde yakınlarına da uygun bir miktar para.

İşverene karşı sorumluluk sözleşmeye aykırılığa bağlandığı için, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça alacaklar için öngörülen on yıllık genel zamanaşımı süresi gündeme gelir (TBK md. 146); sürenin hangi tarihten başlayacağını somut olay için bir iş hukuku uzmanıyla teyit edin.

İş Kazası Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

İş kazası tazminatını tek bir formülle hesaplayan bir araç yoktur; kanun hesabın ölçütlerini koyar, tutarı somut olayda mahkeme belirler. Belirleyici unsurlar şunlardır:

1. Kazanç ve kalıcı kayıp oranı: Çalışanın ücreti ve meslekte kazanma gücündeki kayıp, çalışma gücü kaybı zararının temelidir.
2. Kusur dağılımı: Hâkim tazminatın kapsamını kusurun ağırlığını gözeterek belirler; zarar gören zararın doğmasında veya artmasında etkiliyse tazminat indirilebilir (TBK md. 51, 52).
3. SGK ödemeleri: Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zararın belirlenmesinde gözetilemez ve tazminattan indirilemez; hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz (TBK md. 55).
4. Faiz ve ödemeler: 7589 sayılı Kanun'la 31 Temmuz 2026'da eklenen fıkralara göre çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatında kazancın bilindiği döneme ilişkin tutara olay tarihinden, bilinemediği döneme ilişkin tutara karar tarihinden kanuni faiz işletilir; tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminattan oransal olarak mahsup edilir (TBK md. 55).

SGK tarafında ise çalışanın kusuru ödemeyi azaltabilir: hekimin tedbir ve tavsiyelerine uymayarak tedavinin uzamasına yol açan çalışanın ödeneği veya geliri dörtte birine kadar, ağır kusuruyla kazaya uğrayanınki üçte birine kadar eksiltilir, kasıtlı hareket hâlinde yarısı ödenir; tedavinin bittiğine dair belge almadan çalışana geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez (5510 md. 22).

İşveren İçin: SGK Rücu Riski ve Bildirim

İşverenin maliyeti yalnız çalışanın açacağı davayla sınırlı değildir. Kaza işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse, SGK'nın yaptığı ve ileride yapacağı ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri, çalışanın işverenden isteyebileceği tutarla sınırlı olarak işverene ödettirilir; sorumluluğun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır (5510 md. 21). Üç durum riski büyütür:

Durum	Sonuç	Dayanak
Kaza SGK'ya üç iş günü içinde bildirilmedi	Bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir	5510 md. 21/2
Çalışan işe giriş bildirgesi verilmeden çalıştırılıyordu	Kurumun yaptığı tüm masraflar ve gelirin ilk peşin sermaye değeri, kusur şartı aranmaksızın işverene ödettirilir	5510 md. 23
Kaza üçüncü bir kişinin kusuruyla oldu	Ödemelerin ve peşin sermaye değerinin yarısı üçüncü kişiye ve kusuru varsa onu çalıştırana rücu edilir	5510 md. 21

Bildirim süresi kısadır: işveren kazayı o yer kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir; tüm iş kazalarının kaydını tutar ve inceleme raporunu düzenler (5510 md. 13, 6331 md. 14). Adımlar iş kazası bildirimi rehberinde; olay anının kaydı için iş kazası tutanağı örneği empuno İK Şablonları'nda Word ve PDF olarak hazır.

Kazadan Sonra İş Sözleşmesi ve İşe Dönüş

Kaza çalışanın kendi kastından veya derli toplu olmayan yaşayışından kaynaklanmıyorsa, işverenin kaza nedeniyle sözleşmeyi bildirimsiz feshetme hakkı, devamsızlığın çalışanın kıdemine göre ihbar süresini altı hafta aşmasından sonra doğar; sözleşmenin askıda kaldığı süre için ücret işlemez (4857 md. 25/I). Çalışan işe döndüğünde talep ederse işveren sağlık muayenesini yaptırmak zorundadır (6331 md. 15). Kazanın geçtiği iş ilişkisinin diğer hakları için işçi hakları rehberine, iş güvenliği yükümlülüklerinin tamamı için 6331 sayılı Kanun rehberine bakın.

İstirahat günlerinin kaydı da sonradan tartışma konusu olur. empuno'da hastalık izni onaylanırken çalışana istirahat raporu yükleme yükümlülüğü ve son tarih tanımlanır; çalışan raporu mobil uygulamadan fotoğrafla yükler, hatırlatmalar otomatik gider ve onaylanan izin bordroya yansır.