İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır? Süreler, Giydirilmiş Ücret ve Kesintiler

Kısa Cevap: İhbar Tazminatı Ne Zaman Doğar?

Kısa cevap: Belirsiz süreli sözleşmede fesheden taraf, kıdeme göre 2, 4, 6 veya 8 haftalık bildirim süresine uymak zorundadır (4857 sayılı İş Kanunu md. 17). Süre kullandırılmadan feshedilirse, kullandırılmayan sürenin ücreti ihbar tazminatı olarak peşin ödenir. Tutar, süreklilik arz eden menfaatleri de içeren giydirilmiş brüt ücret üzerinden bulunur; gelir ve damga vergisi kesilir, SGK primi kesilmez. Süre hesabında zorlanıyorsanız önce ihbar süresi rehberine, tutar için ihbar tazminatı hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Bildirim Süreleri: Kıdeme Göre 2/4/6/8 Hafta

Süre, çalışanın o işyerindeki kıdemine göre kademelenir; sözleşmeyle artırılabilir, altına inilemez:

Kıdem	Bildirim süresi	Kural
6 aydan az	2 hafta	Deneme süresi içinde kalan fesihlerde bildirim süresi işlemez
6 ay – 1,5 yıl	4 hafta	Süre, fesih bildiriminin karşı tarafa ulaştığı gün işlemeye başlar
1,5 – 3 yıl	6 hafta	Hafta hesabında fesih günü değil, izleyen günler sayılır
3 yıldan fazla	8 hafta	Üst kademe; sözleşmeyle daha uzun süre kararlaştırılabilir

Üç noktaya dikkat edilir. Birincisi, süreler asgari düzeydedir; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle uzatılabilir, kısaltılamaz. İkincisi, bildirim yazılı yapılır ve sürenin işlemeye başlaması için karşı tarafa ulaşması gerekir; "sözlü olarak söyledik" kaydı ispatta yetersiz kalır. Şekil için fesih bildirimi örneğine bakılabilir. Üçüncüsü, sürenin kullandırılması ile peşin ödenmesi işverenin seçimidir: işveren dilerse sürenin sonuna kadar çalıştırır, dilerse sürenin ücretini peşin ödeyerek ilişkiyi derhâl sona erdirir.

Hesabın Kalbi: Giydirilmiş Brüt Ücret

İhbar tazminatı, çıplak brüt ücretten değil, giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Giydirilmiş ücret, çıplak ücrete süreklilik arz eden para ve parayla ölçülebilen menfaatlerin (yemek, yol, servis, yakacak yardımı, düzenli prim ve ikramiye) bir güne düşen tutarının eklenmesiyle bulunur; arızi, bir defalık ödemeler katılmaz. Kavramın ayrıntısı için giydirilmiş ücret tanımına bakılabilir. Hesap adımları şöyledir: önce giydirilmiş günlük brüt bulunur, bildirim süresinin gün sayısıyla çarpılır, kesintiler düşülür. Kesinti rejimi kritiktir: ihbar tazminatından gelir vergisi ve damga vergisi kesilir, ancak fiilen çalışılmayan sürenin karşılığı olduğu için SGK işçi primi ve işsizlik primi kesilmez. Bordroda ihbar tazminatından SGK kesen işyerlerinde hem tutar yanlış ödenir hem de bildirim bozulur. Ücretin bordrodaki görünümü için bordro okuma rehberine bakılabilir. Güncel tutar hesabı için ihbar tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Kim Kime Öder? İşveren, İşçi ve İstisnalar

Borç, süreyi kullandırmayan taraftadır. İşveren, bildirim süresini kullandırmadan feshederse sürenin ücretini işçiye peşin öder. İşçi, süresine uymadan işi bırakırsa (örneğin iki hafta önceden haber vermeden ayrılırsa) aynı tutarı işverene öder; uygulamada bu alacak son ücret ve varsa diğer alacaklarla takas edilir. Dört istisna tazminat doğurmaz. Birincisi, deneme süresi: md. 15 uyarınca deneme süresi içinde fesih bildirim süresine tabi değildir. İkincisi, haklı nedenle derhal fesih: md. 24 ve md. 25 kapsamındaki haklı fesihlerde bildirim süresi beklenmez, ihbar tazminatı doğmaz (devamsızlık örneği için devamsızlık feshine bakılabilir). Üçüncüsü, belirli süreli sözleşmenin süresinde sona ermesi: sürenin bitimiyle kendiliğinden sona eren sözleşmede bildirim süresi işlemez. Dördüncüsü, ikale: anlaşarak sona erdirmede taraflar diledikleri tasfiyeyi kararlaştırabilir, ihbar tazminatı kendiliğinden doğmaz (ayrıntılar için ikale rehberine bakın). İstifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz; ancak süresine uymadan ayrılırsa işverene ihbar tazminatı borçlanır — bu çift yönüyle istifa, istifa dilekçesi yazılırken gözden kaçırılmamalıdır.

Süre Kullandırılırsa: İş Arama İzni ve %100 Zamlı Kural

Bildirim süresi fiilen kullandırılıyorsa, işveren çalışana günde en az iki saat yeni iş arama izni vermek zorundadır (md. 27). İzin saatlerini işveren belirler; çalışan isterse saatleri birleştirip toplu kullanabilir. Ücretten kesinti yapılamaz. Kuralın yaptırımı ağırdır: iş arama izni kullandırılmadan çalıştırılan süre için çalışan, izinli olsaydı kazanacağı ücreti yüzde yüz zamlı alır. Bu alacağın ispatı puantajdır; iznin hangi gün ve saatlerde kullandırıldığı kayıtlara işlenmezse, sonradan gelen zamlı ücret talebi karşılıksız kalır. Yargıtay uygulamasında ihbar öneli içinde yıllık ücretli izin kullandırılması kabul görmez; iki süre iç içe geçirilemez. Kavramın sözlük karşılığı için yeni iş arama izni tanımına bakılabilir. Peşin ödeme yolunda ise fiilen çalışılan bir bildirim süresi bulunmadığından ayrıca iş arama izni alacağı gündeme gelmez.

Fesih Sonrası: Çıkış Kodu, İşsizlik Ödeneği ve Zamanaşımı

Bildirim süresine uyulmadan işveren feshinde çıkış kodu fesih iradesini yansıtır; süresiz fesih kodları arasından, gerekçeyle uyumlu olanı seçilir (kod tablosu için SGK çıkış kodları rehberine bakın). Süresine uymadan ayrılan işçide ise istifa kodu kullanılır ve işverenin ihbar tazminatı alacağı ayrıca takip edilir. İşsizlik ödeneği bakımından ihbar tazminatı engel değildir: bildirim süresi kullandırılmadan feshedilen ve prim gün şartlarını taşıyan çalışan, ihbar tazminatı almış olsa da ödeneğe hak kazanır (genel şartlar için işsizlik maaşı rehberine bakılabilir). Kıdem tazminatı şartları ayrıca değerlendirilir; bildirimli fesihte kıdem hakkı kural olarak doğar (ayrıntılar için kıdem tazminatı rehberine bakın). Çıkıştaki tüm kalemlerin tasfiyesi için işten çıkışta ödenecek alacaklar rehberi kullanılabilir. Zamanaşımı beş yıldır; süre fesih tarihinden işlemeye başlar. Feshe itiraz hâlinde iş güvencesi kapsamındaki çalışan işe iade davası açabilir. Not: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir fesih ve tazminat hesabında süresi ve usulü bir iş hukuku uzmanıyla değerlendirmeniz uygun olur.