Denkleştirme Hesaplama: Haftalık Çalışma Süresi ve Fazla Çalışma Sınırı

Haftaları eşit olmayan biçimde çalışan bir düzende asıl soru "kaç TL eder" değil, "fazla çalışma doğdu mu"dur. Denkleştirme döneminizin haftalarını girin; araç dönem toplamını, haftalık ortalamayı, denkleştirme kapsamında zamsız kalan saatleri ve ortalamayı aşarak fazla çalışmaya dönüşen saatleri ayırır — üstüne günlük 11 saat, gece 7,5 saat, hafta tatili 24 saat ve yıllık 270 saat tavanlarını ayrı ayrı denetler.

Bu sayfadaki hesaplayıcı tarayıcınızda çalışır ve JavaScript gerektirir. Hesabın hangi adımlarla ve hangi katsayılarla yapıldığı, işlenmiş bir sayısal örnek ve en sık sorulan senaryoların hazır sonuç tabloları aşağıda yazılıdır; aynı adımları elle de uygulayabilirsiniz.

Bu araç neyi hesaplar, dayanağı nedir?

Araç, denkleştirme uygulanan bir çalışma düzeninde dönem sonunda fazla çalışma doğup doğmadığını hesaplar. Denkleştirme, haftalık çalışma süresinin haftalara eşit olmayan biçimde dağıtılmasıdır ve tarafların YAZILI anlaşmasına bağlıdır; işverenin tek taraflı kararıyla uygulanamaz (4857 sayılı İş Kanunu md. 63).

Hesabın çekirdeği tek bir karşılaştırmadır: dönemin toplam tavanı hafta sayısı × 45 saattir (8 haftalık dönemde 360 saat). Dönemde fiilen çalışılan toplam süre bu tavanı aşmıyorsa, 45 saati aşan tekil haftalar fazla çalışma sayılmaz ve zamsız ödenir. Tavanı aşan kısım md. 41 uyarınca fazla çalışmadır ve saat ücretinin 1,50 katıyla ödenir; saat ücreti aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur.

Ortalama tutsa bile bağımsız işleyen tavanlar vardır: günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz ve aşan süre haftalık toplam 45 saatin altında kalsa bile fazla çalışma sayılır (md. 63); gece dönemindeki çalışma kural olarak 7,5 saati geçemez (md. 69); yedi günlük her dilimde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilmelidir (md. 46); bir çalışana yılda en çok 270 saat fazla çalışma yaptırılabilir (md. 41). Hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil çalışmaları denkleştirmeye dahil edilmez.

Birincil kaynak: 4857 sayılı İş Kanunu (Resmî Gazete, 10 Haziran 2003, sayı 25134) — çalışma süresi ve denkleştirme md. 63, fazla çalışma md. 41, hafta tatili md. 46, gece çalışması md. 69. Turizm sektöründeki dört aylık (toplu iş sözleşmesiyle altı aylık) denkleştirme süresi md. 63'e 6645 sayılı Kanunla eklenmiştir (Resmî Gazete, 23 Nisan 2015, sayı 29335).

İşlenmiş örnek: 8 haftalık denkleştirme döneminde toplam 372 saat çalışma

Girdiler: denkleştirme dönemi 2 ay (8 hafta), haftalık fiili çalışma süreleri 54 + 52 + 50 + 48 + 46 + 42 + 40 + 40 saat, aylık brüt ücret 40.000,00 TL, günlük 11 saati aşan çalışma yok.

1. Dönem tavanı: 8 hafta × 45 saat = 360 saat — Denkleştirme döneminde çalışılabilecek toplam süre, hafta sayısı ile haftalık azami sürenin çarpımıdır. Kural olarak dönem 2 aydır (4857 sayılı Kanun md. 63).
2. Dönemde fiilen çalışılan toplam süre: 54 + 52 + 50 + 48 + 46 + 42 + 40 + 40 = 372 saat — Plandaki değil puantajdaki süre yazılır. Yıllık izin, istirahat raporu ve resmi tatil günleri çalışılmış sayılmaz; ara dinlenmeler çalışma süresinden sayılmaz (md. 68).
3. Haftalık ortalama: 372 / 8 = 46,50 saat > 45 saat — Ortalama 45 saati aşmasaydı, 45 saati aşan haftaların tamamı denkleştirme kapsamında kalır ve zamsız ödenirdi.
4. Denkleştirme kapsamında zamsız kalan süre: 25 saat aşımın 13 saati — Haftalık 45 saati aşan toplam 25 saatin bu kısmı, düşük saatli haftalarla denkleşerek fazla çalışma sayılmaz ve zamsız ödenir.
5. Fazla çalışmaya dönüşen süre: 372 − 360 = 12 saat — Dönem tavanını aşan kısım md. 41 uyarınca fazla çalışmadır. Günlük 11 saati aşan çalışma varsa o saatler bu hesaba girmeden, ortalamadan bağımsız olarak ayrıca fazla çalışma sayılır.
6. Brüt karşılığı: 40.000,00 TL / 225 = 177,78 TL → 12 × 177,78 TL × 1,50 = 3.200,00 TL — Saat ücreti bordro pratiğiyle bulunur (30 günlük ay × günlük 7,5 saat). Fazla çalışma saat ücretinin %50 zamlısıdır.
7. Yıllık tavan kontrolü: 12 saat × 6,5 dönem/yıl ≈ 78 saat/yıl ≤ 270 saat — Aynı tempo yıl boyunca sürerse ulaşılacak fazla çalışma toplamıdır. Denkleştirme kapsamında kalan saatler fazla çalışma sayılmadığı için bu tavana girmez (md. 41).

Fazla çalışmaya dönüşen süre ve brüt karşılığı: 12 saat — 3.200,00 TL

Aynı dönemde haftalık 45 saati aşan toplam 25 saatin 13 saati denkleştirme kapsamında kaldığı için zamsız ödenir; yazılı denkleştirme anlaşması olmasaydı bu saatlerin de fazla çalışma sayılması ve 3.466,67 TL ek brüt ücret doğurması gerekirdi.

Hazır sonuç tablosu: denkleştirme dönemine göre toplam çalışma tavanı

Dönem uzunluğu mevzuatta ay olarak tanımlıdır; haftalık ortalama hesabında ay dört hafta kabul edilir. Tavan, hafta sayısı ile haftalık azami sürenin çarpımıdır.

Denkleştirme dönemi	Hafta sayısı	Dönem tavanı (toplam)	Haftalık ortalama tavanı	Dayanak ve koşul
2 ay — yazılı anlaşma (kural)	8 hafta	360 saat	45 saat	Kural olarak uygulanan denkleştirme dönemi; tarafların yazılı anlaşmasına bağlıdır (md. 63).
4 ay — toplu iş sözleşmesi	16 hafta	720 saat	45 saat	Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar artırılabilir (md. 63).
4 ay — turizm sektörü	16 hafta	720 saat	45 saat	Turizm sektöründe denkleştirme dönemi dört aydır (md. 63; 6645 sayılı Kanunla eklenen fıkra).
6 ay — turizm + toplu iş sözleşmesi	24 hafta	1.080 saat	45 saat	Turizmde denkleştirme süresi toplu iş sözleşmesiyle altı aya kadar artırılabilir (md. 63).

Dönem baştan belirlenir ve sabittir; dönem sonunda ortalama tutmadığı görülünce süre uzatılamaz, aşan kısım o dönemin fazla çalışmasıdır.

Hazır sonuç tablosu: 8 haftalık dönemde toplam süreye göre fazla çalışma ve brüt tutar

Dönem tavanı 360 saattir. Tutarlar brüttür ve yalnızca tavanı aşan saatler içindir; denkleştirme kapsamında kalan saatler zamsız ödenir.

Dönem toplamı	Haftalık ortalama	Fazla çalışma	Asgari ücretli (33.030,00 TL brüt)	40.000,00 TL brüt ücretli
340 saat	42,50 saat	0 saat	0,00 TL	0,00 TL
360 saat	45,00 saat	0 saat	0,00 TL	0,00 TL
366 saat	45,75 saat	6 saat	1.321,20 TL	1.600,00 TL
372 saat	46,50 saat	12 saat	2.642,40 TL	3.200,00 TL
384 saat	48,00 saat	24 saat	5.284,80 TL	6.400,00 TL
396 saat	49,50 saat	36 saat	7.927,20 TL	9.600,00 TL

Günlük 11 saati aşan çalışma varsa o saatler bu tabloya girmez: ortalamadan bağımsız olarak ayrıca fazla çalışma sayılır ve zamlı tutara eklenir.

Denkleştirmede ortalamadan bağımsız işleyen tavanlar

Haftalık ortalama 45 saati tutsa bile aşağıdaki sınırların her biri ayrıca denetlenir; birinin aşılması diğerlerine uyulmuş olsa dahi ihlal doğurur.

Sınır	Değer	Dayanak (4857 s. K.)	Aşılırsa ne olur?
Haftalık normal çalışma süresi	45 saat	md. 63	Denkleştirme yoksa aşan saatler fazla çalışmadır; %50 zamlı ödenir.
Günlük azami çalışma süresi	11 saat	md. 63	Denkleştirmede de geçerlidir. Aşan süre, haftalık toplam 45 saatin altında kalsa bile fazla çalışma sayılır.
Bir haftada azami çalışma (denkleştirmede)	66 saat	md. 63 + md. 46	Günlük 11 saat tavanı, hafta tatili nedeniyle en çok altı güne uygulanabilir: 6 × 11 saat.
Gece dönemindeki çalışma	7,5 saat	md. 69	Denkleştirmeyle uzatılamaz. Turizm, özel güvenlik ve sağlık işlerinde yazılı onayla istisna uygulanır.
Hafta tatili	Kesintisiz 24 saat	md. 46	Yedi günlük her dilimde verilir; hafta tatili çalışması denkleştirmeye dahil edilmez, kendi zamlı ücretini doğurur.
Yıllık fazla çalışma	270 saat	md. 41	Yalnızca fazla çalışma sayılan saatler girer; denkleştirme kapsamında kalan saatler bu tavanı tüketmez.

Sağlık kuralları bakımından günde en çok 7,5 saat çalışılabilen işlerde ve gece dönemine denk gelen çalışmalarda denkleştirme yoluyla süre uzatılamaz.

Hesaplama nasıl yapılır?

Denkleştirme dönemini seçin — Kural olarak denkleştirme dönemi iki aydır (sekiz hafta); toplu iş sözleşmesiyle dört aya (on altı hafta) çıkarılabilir. Turizm sektöründe dönem dört ay, toplu iş sözleşmesiyle altı aydır (yirmi dört hafta). Seçtiğiniz dönem, hesabın tavanını belirler: hafta sayısı × 45 saat.
Her hafta fiilen çalışılan süreyi girin — Plandaki değil, puantajdaki süreyi yazın; denkleştirmede ortalama fiilen çalışılan saat üzerinden kurulur. Yıllık izin, istirahat raporu ve resmi tatil günleri çalışılmış sayılmaz, o haftanın saatine eklenmez. Ara dinlenmeler de çalışma süresinden sayılmaz (İş Kanunu m.68).
Dönem ortalaması 45 saatle karşılaştırılsın — Araç dönem toplamını hafta sayısı × 45 saatlik tavanla karşılaştırır. Toplam tavanın altındaysa 45 saati aşan haftalar fazla çalışma sayılmaz ve zamsız ödenir — araç bu saatleri "denkleştirme kapsamında" olarak ayrı gösterir. Tavanı aşan kısım ise fazla çalışmadır ve saat ücretinin 1,5 katıyla ödenir (m.41).
Ortalamadan bağımsız tavanları denetleyin — Ortalama tutsa bile üç sınır ayrıca işler: günlük 11 saati aşan çalışma haftalık toplam 45'in altında kalsa dahi fazla çalışmadır; gece dönemindeki çalışma kural olarak 7,5 saati aşamaz (m.69); yedi günlük her dilimde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilmelidir (m.46). Araç bunları ayrı ayrı sorar ve aşım varsa uyarır.
Fazla çalışmanın brüt karşılığını ve yıllık sınırı görün — Aylık brüt ücretinizi girdiğinizde saat ücreti bordro pratiğiyle (brüt / 225) bulunur ve fazla çalışmaya dönüşen saatlerin brüt tutarı hesaplanır. Araç ayrıca bu tempo yıl boyunca sürerse yıllık 270 saatlik fazla çalışma tavanının aşılıp aşılmayacağını gösterir.

Sık sorulan sorular

Denkleştirme nedir, nasıl hesaplanır?

Denkleştirme, haftalık çalışma süresinin haftalara eşit olmayan biçimde dağıtılmasıdır: bir hafta 52 saat, ertesi hafta 38 saat çalışılır. Hesap tek cümleyle şudur: denkleştirme döneminin toplam tavanı hafta sayısı × 45 saattir; iki aylık dönemde 8 × 45 = 360 saat. Dönemde fiilen çalışılan toplam süre bu tavanı aşmıyorsa, 45 saati aşan tekil haftalar fazla çalışma sayılmaz ve zamsız ödenir. Toplam tavanı aşıyorsa aşan kısım fazla çalışmadır ve saat ücretinin 1,5 katı üzerinden ödenir. Örneğin sekiz haftada 372 saat çalışılmışsa 12 saat fazla çalışma doğar; 2026 asgari ücretinde saat ücreti 33.030 / 225 = 146,80 TL olduğundan karşılığı 12 × 146,80 × 1,5 = 2.642,40 TL brüttür (4857 sayılı İş Kanunu m.63 ve m.41).

Haftalık çalışma saati kaç saattir?

Kanunda haftalık normal çalışma süresi en çok 45 saattir ve aksi kararlaştırılmadıkça haftanın çalışılan günlerine eşit olarak bölünür (4857 sayılı İş Kanunu m.63). Bu bir tavandır; iş sözleşmesiyle daha kısa bir süre (örneğin 40 saat) kararlaştırılabilir, o zaman sözleşmesel süre ile 45 saat arası "fazla sürelerle çalışma" olur. Tarafların yazılı anlaşmasıyla denkleştirme uygulanıyorsa haftalık süre eşit olmayan biçimde dağıtılabilir; bu durumda tekil bir hafta 45 saati aşabilir, ancak günlük 11 saat tavanı nedeniyle bir haftada en çok 6 × 11 = 66 saat çalışılabilir ve dönem ortalaması yine 45 saati aşamaz.

Aylık çalışma saati kaç saattir? Bordrodaki 225 saat neyin nesi?

İki farklı sayı birbirine karıştırılıyor. Bordroda ay 30 gün, günlük çalışma 7,5 saat kabul edilir; 30 × 7,5 = 225 saat eder ve saat ücreti bulunurken aylık brüt ücret bu sayıya bölünür. Fiilen çalışılan aylık süre ise bundan azdır: haftalık 45 saatlik düzende yıllık 45 × 52 = 2.340 saat, aylık ortalama 195 saat çalışılır. 225 bir ücret bölenidir, çalışma tavanı değil; "ayda 225 saat çalıştırabilirim" anlamına gelmez. Dört haftalık bir denkleştirme diliminde tavan 4 × 45 = 180 saattir.

Denkleştirme dönemi kaç ay olabilir?

Kural olarak iki aydır. Toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar artırılabilir. Turizm sektöründe dönem dört ay, toplu iş sözleşmesiyle altı aydır (4857 sayılı İş Kanunu m.63; turizme ilişkin fıkra 6645 sayılı Kanunla eklenmiştir). Dönem baştan belirlenir ve sabittir: dönem sonunda ortalama tutmadığı görülünce süreyi uzatmak mümkün değildir, aşan kısım o dönemin fazla çalışmasıdır. Bu araçta hafta sayısı, ay × 4 hafta çevrimiyle hesaplanır (2 ay = 8 hafta, 4 ay = 16 hafta, 6 ay = 24 hafta).

Denkleştirme için çalışanın yazılı onayı şart mı?

Evet. Denkleştirme tarafların anlaşmasına dayanır; işverenin tek taraflı kararıyla uygulanamaz. Anlaşma iş sözleşmesine konulacak bir hükümle ya da ayrı, tarihli ve çalışan imzalı bir protokolle kurulur ve dönemin başlangıç-bitiş tarihini içermelidir. Yazılı anlaşma yoksa haftalık 45 saati aşan tüm saatler fazla çalışma sayılır ve %50 zamlı ücreti talep edilebilir — yani bu araçtaki "denkleştirme kapsamında zamsız" satırı, anlaşma yoksa doğrudan fazla çalışmaya dönüşür. Denkleştirme anlaşması, fazla çalışma için alınan yazılı onaydan ayrı bir belgedir: biri sürenin dağıtımına, diğeri süreyi aşmaya ilişkindir.

Denkleştirmede günlük 11 saat aşılabilir mi?

Hayır ve bu, denkleştirmenin en çok ihlal edilen yanıdır. Haftalık ortalama tutuyor diye günde 12-13 saatlik bloklar kurulamaz: günlük çalışma süresi hangi yöntem uygulanırsa uygulansın 11 saati aşamaz (4857 sayılı İş Kanunu m.63). Yargıtay uygulamasında günde 11 saati aşan çalışma, haftalık toplam 45 saatin altında kalsa bile fazla çalışma olarak değerlendirilir. Bu yüzden araçta "günlük 11 saati aşan çalışma toplamı" ayrı bir alandır: oraya yazdığınız saatler dönem ortalamasına bakılmaksızın fazla çalışma sayılır ve zamlı tutara eklenir.

Denkleştirme döneminde fazla çalışma nasıl hesaplanır?

Üç adımda: (1) Dönemde günlük 11 saati aşan saatler varsa bunlar baştan ayrılır, ortalamaya girmez ve doğrudan fazla çalışma sayılır. (2) Kalan toplam süre, hafta sayısı × 45 saatlik dönem tavanıyla karşılaştırılır; tavanı aşan kısım fazla çalışmadır. (3) İki kalemin toplamı saat ücretinin 1,5 katıyla ödenir (m.41). Dönem tavanının altında kalan haftalık aşımlar ise denkleştirme kapsamındadır ve zamsız ödenir. Hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil çalışmaları bu hesabın dışındadır; kendi ücret rejimlerine tabidir.

Gece vardiyasında denkleştirme uygulanabilir mi?

Gece dönemindeki çalışma kural olarak 7,5 saati geçemez ve bu tavan denkleştirmeyle uzatılamaz (4857 sayılı İş Kanunu m.69). İstisna dardır: turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde çalışanın yazılı onayı alınmak şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Sağlık kuralları bakımından günde en çok 7,5 saat çalışılabilen işlerde de denkleştirme yoluyla süre uzatılamaz. Ayrıca postası değiştirilecek çalışan, kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.

Hafta tatili ve resmi tatil çalışması denkleştirmeye dahil edilir mi?

Hayır. Yedi günlük her zaman diliminde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilmesi zorunludur (4857 sayılı İş Kanunu m.46) ve hafta tatilinde yapılan çalışma denkleştirme ortalamasına sayılarak zamsız hâle getirilemez; kendi zamlı ücretini doğurur. Ulusal bayram ve genel tatil günlerindeki çalışma da aynı şekilde ayrı bir rejime tabidir (m.47). Yıllık izin ve istirahat raporu günleri ise fiilen çalışılmadığı için haftanın saatine eklenmez; bu günleri "sayı doldurmak" için denkleştirmeye yazmak dönem sonunda yanlış ortalama üretir.

Yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırı denkleştirmede nasıl işler?

Denkleştirme kapsamında kalan, yani ortalamayı aşmayan saatler fazla çalışma sayılmadığı için 270 saatlik yıllık tavana da girmez. Tavana giren şey, dönem ortalamasını aşarak fazla çalışmaya dönüşen saatler ile günlük 11 saati aşan saatlerdir. Araç, bulduğu fazla çalışma saatini yıla oranlayarak (dönem × yıl içindeki dönem sayısı) bu tempo sürerse 270 saatin aşılıp aşılmayacağını gösterir. Sınırın aşılması ücret hakkını ortadan kaldırmaz — aşan saatler de zamlı ödenir — ancak işveren için idari para cezası riski doğurur.

Denkleştirmeyi ve vardiya çizelgesini sistem üzerinden takip edebilir miyim?

Evet. Bu araç tek bir dönemi elinizdeki rakamlarla kontrol etmek içindir; empuno'nun vardiya ve puantaj modülü giriş-çıkış kayıtlarını tanımlı vardiyayla eşleştirir, haftalık toplamları çalışan bazında biriktirir ve 45 saati aşan süreyi puantajda ayrı gösterir. Uyuşmazlıkta dayanılan belge sonradan hazırlanan tablo değil, o gün oluşmuş kayıttır: fazla çalışma iddiasında ispat yükü kural olarak işverendedir.

Dönem ortalamasını dönem bitince değil, o gün görün

empuno'da giriş-çıkış kayıtları çalışanın tanımlı vardiyasıyla eşleşir; haftalık toplamlar puantajda birikir, 45 saati aşan süre ayrı görünür. Denkleştirme döneminin ortalaması dönem kapandığında sürpriz olmaz.

Vardiya ve Puantaj modülünü gör

İlgili sayfalar

Tüm ücretsiz İK hesaplama araçları
Vardiya Planlama ve Denkleştirme — Haftalık 45 saati aşmadan vardiya planı nasıl kurulur? Denkleştirmede yazılı onay ve 2 aylık dönem, 8 haftalık örnek…
Fazla Mesai Kuralları — Fazla mesai kaç saatle sınırlı? Yıllık 270 saat kuralı, onay şartı, 1,5 ve 1,25 kat ücret hesabı, pazar mesaisi ve…
PDKS Nedir? — PDKS sistemi nedir, yasal mı, nasıl kullanılır? Kart, parmak izi, yüz tanıma ve QR kod karşılaştırması, KVKK sınırları…
Vardiya ve Puantaj Yönetimi — bu hesabı empuno içinde otomatik yapan modül.
İK ve çalışma hayatı rehberleri
İK ve bordro sözlüğü

Bu araç yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; sonuçlar tahmini brüt tutarlardır ve resmi bordro yerine geçmez. Denkleştirme uygulaması tarafların yazılı anlaşmasına bağlıdır ve toplu iş sözleşmesi hükümleri farklı sonuç doğurabilir. Kesin değerlendirme için mali müşavirinize veya bir iş hukuku uzmanına danışın.