Özlük ve Özlük Hakları nedir?

Özlük ve Özlük Hakları hakkında ayrıntılar

Özlük hakları, çalışanın bu durumuna bağlı olarak iş ilişkisinden doğan haklarının toplu adıdır: ücret ve ödeme düzeni, fazla çalışma ücreti, yıllık ücretli izin, hafta tatili ve genel tatil ücretleri, kıdem ve ihbar tazminatı, sosyal güvenlik bildirimi ile iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesiyle tanınan yemek, yol, ikramiye gibi yan haklar.

Kavramın içeriği kamu ve özel sektörde farklı kaynaktan gelir. Kamuda Anayasa'nın 128. maddesi memurların ve diğer kamu görevlilerinin hakları, aylık ve ödenekleri "ve diğer özlük işleri"nin kanunla düzenleneceğini söyler; aylık, derece ve kademe ilerlemesi, izin ve sosyal haklar 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu gibi personel kanunlarında sayılır.

Özel sektörde ise "özlük hakları" adıyla tanımlanmış tek bir kanuni liste yoktur: 4857 sayılı İş Kanunu yalnızca işçi özlük dosyasını düzenler (md. 75), haklar Kanun'un ayrı maddelerinden, sosyal güvenlik mevzuatından, iş sözleşmesinden ve varsa toplu iş sözleşmesinden doğar. Bu ayrım uygulamada iki sonuç doğurur.

Birincisi, iş sözleşmesiyle, personel yönetmeliğiyle ya da işyeri uygulamasıyla oluşan bir hak çalışanın aleyhine tek taraflı değiştirilemez; işveren esaslı değişikliği yazılı bildirir ve çalışan altı iş günü içinde yazılı kabul etmezse değişiklik onu bağlamaz (md. 22).

İkincisi, işyeri devrinde iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer ve kıdeme bağlı haklar çalışanın devreden işveren yanında işe başladığı tarihe göre hesaplanır (md. 6); "özlük haklarım korunuyor mu" sorusunun özel sektördeki cevabı budur.

Özlük hakları ile özlük dosyası farklı şeylerdir: haklar çalışanın alacağı ve kullanacağı değerlerdir, dosya ise bu hakların dayandığı kimlik bilgisi, sözleşme, bildirge ve kayıtların saklandığı belge bütünüdür.