Mesai (Mesai Saati) nedir?

Mesai hakkında ayrıntılar

Kelime Arapça kökenlidir ve "çalışma, emek" anlamına gelir; doğru yazımı "mesai"dir. 4857 sayılı İş Kanunu aynı kavram için "çalışma süresi" ifadesini kullanır ve genel kuralı haftada en çok 45 saat olarak koyar (md. 63).

Aksi kararlaştırılmadıkça bu süre haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür ve günlük çalışma 11 saati aşamaz; haftada beş gün çalışılan bir düzende günlük mesai 9 saat, altı gün çalışılan bir düzende 7,5 saattir. Mesainin başlangıç ve bitiş saatleri ile ara dinlenmelerin zamanı iş sözleşmesi, işyeri düzeni veya vardiya çizelgesiyle belirlenir ve çalışanlara duyurulur.

Hesapta üç ayrım önemlidir. Ara dinlenmesi (mola) mesaiden sayılmaz (md. 68); buna karşılık çalışanın iş görmeye hazır biçimde işverenin emrinde beklediği süreler ve çocuk emziren çalışanın süt izni çalışma süresinden sayılır (md. 66). Gece mesaisi, en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren gece döneminde yapılan çalışmadır ve günde 7,5 saati aşamaz (md. 69).

Haftalık 45 saati aşan çalışma ise artık normal mesai değil fazla mesaidir: her saati yüzde 50 zamlı ödenir ve yılda 270 saati geçemez; gündelik dilde "mesai ücreti" denildiğinde çoğu zaman bu fazla mesai karşılığı kastedilir.

Sözleşmede haftalık mesai 45 saatin altında kararlaştırılmışsa (örneğin haftada 40 saat), sözleşmedeki süreyi aşıp 45 saate kadar olan çalışma fazla sürelerle çalışmadır ve yüzde 25 zamlı ödenir; kısmi süreli çalışana ise fazla çalışma da fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz (Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği md. 8).

Mesai kaydı, fazla mesai ve devamsızlık uyuşmazlıklarında ispatın dayanağıdır; günlük giriş-çıkış saatlerinin tutarlı ve çalışanın da görebildiği biçimde tutulması gerekir. empuno'da çalışanın QR kodla yaptığı giriş-çıkış atanmış vardiyasıyla eşleşir; çalışılan saatler, fazla mesai ve devamsızlık puantaja kendiliğinden işlenir.