Ücretsiz İzin nedir?

Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin tarafların anlaşmasıyla belirli bir süre için askıya alındığı ve bu süre boyunca çalışana ücret ödenmeyen izin biçimidir. İş görme borcu ile ücret ödeme borcu birlikte durur; sözleşme sona ermez, sürenin bitiminde iş ilişkisi aynı koşullarla devam eder. En çok sorulan "işveren ücretsiz izne çıkarabilir mi" sorusunun karşılığı nettir: kural olarak tek taraflı çıkaramaz. Ücretsiz izin, çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik niteliğindedir ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 22. maddesi uyarınca bu tür bir değişikliğin çalışana yazılı olarak bildirilmesi, çalışanın da altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmesi gerekir; bu usule uyulmadan yapılan değişiklik çalışanı bağlamaz. Yazılı onay alınmadan ücretsiz izne çıkarılan çalışan, ücretinin ödenmediği gerekçesiyle sözleşmesini haklı nedenle feshetme yolunu gündeme getirebilir. Bu nedenle hem talebin hem onayın, başlangıç ve bitiş tarihi belirtilerek yazılı biçimde alınması ve özlük dosyasında saklanması esastır. Süre boyunca ücret ödenmediği gibi sigorta primi de bildirilmez: o günler ay içinde eksik gün olarak, ücretsiz izin gerekçe koduyla Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilir. Bunun sonucu prim ödeme gün sayısının azalması ve emeklilik için gereken gün birikiminin yavaşlamasıdır; sağlık yardımlarından yararlanma bakımından da sonuç doğurabileceğinden uzun süreli ücretsiz izinlerde bu yön ayrıca değerlendirilmelidir. Kıdem tarafındaki kural, askıda geçen sürenin fiilen çalışılmış sayılmamasıdır; bu nedenle ücretsiz izin süresi kural olarak kıdem süresine ve yıllık ücretli izne hak kazanma hesabına katılmaz. Yıllık izinde çalışılmış gibi sayılan hâller Kanun'un 55. maddesinde sınırlı biçimde sayılmıştır ve ücretsiz izin kural olarak bunlar arasında yer almaz; sonuç olarak çalışanın bir sonraki izne hak kazanma tarihi kullanılan süre kadar ötelenir. Bazı ücretsiz izinler ise işverenin takdirine bırakılmamış, talep hâlinde verilmesi zorunlu tutulmuştur: analık izninin bitiminde altı aya kadar kullanılabilen doğum sonrası ücretsiz izin, yıllık iznini başka bir yerde geçirecek çalışana tanınan dört güne kadar yol izni ve koruyucu aile olan çalışana çocuğun yanına yerleştirildiği tarihten itibaren verilen on günlük izin bu gruptadır.