Genç İşçi (18 Yaş Altı Çalışan) nedir?

Genç işçi, 15 yaşını tamamlamış ancak 18 yaşını tamamlamamış çalışandır; 14 yaşını bitirip 15 yaşını doldurmamış olan ise çocuk işçi sayılır. Bu ayrım, Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'te yapılmıştır ve on sekiz yaşın altındaki çalışanlara uygulanan koruma rejiminin çerçevesini çizer. Yıllık izin tarafındaki kural, en sık karıştırılan noktadır: 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53. maddesi, on sekiz ve daha küçük yaştaki işçiler ile elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli iznin 20 günden az olamayacağını söyler. Yani bir yılını yeni dolduran genç işçinin izni, kıdem kademesindeki 14 gün değil en az 20 gündür; kural yaşa bağlı olduğu için işçi on sekiz yaşını doldurduktan sonraki hakedişlerde kıdem kademesine döner. Çalışma süreleri de sınırlıdır: Kanun'un 71. maddesi uyarınca temel eğitimini tamamlamış ve okula gitmeyen çocukların çalışma süresi günde yedi ve haftada otuz beş saati aşamaz; on beş yaşını tamamlamış olanlarda bu süre günde sekiz ve haftada kırk saate kadar çıkabilir. Okula devam eden çocuk ve genç işçiler yalnızca ders saatleri dışında ve yönetmelikte belirlenen daha dar sınırlar içinde çalıştırılabilir. Fazla çalışma yasağı mutlaktır: Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği, on sekiz yaşını doldurmamış işçilere fazla çalışma yaptırılamayacağını açıkça belirtir; çalışanın veya velisinin onayı bu yasağı kaldırmaz. Gece çalışması bakımından Kanun'un 73. maddesi, sanayie ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılmasını yasaklar; yönetmelik ayrıca günlük çalışmanın, yirmi dört saatlik dilimde kesintisiz on dört saat dinlenme dikkate alınarak düzenlenmesini arar ve ara dinlenme sürelerini yetişkin işçilere göre daha uzun tutar. İş türü de serbest değildir: Kanun'un 72. maddesi maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde on sekiz yaşını doldurmamış erkeklerin ve her yaştaki kadınların çalıştırılmasını yasaklar; genç işçilerin çalışabileceği hafif işler ve yasak işler yönetmeliğin ekli listeleriyle belirlenmiştir. İşveren tarafındaki pratik yükümlülükler ise yaşı gösteren belgenin özlük dosyasında bulundurulması, veli veya vasinin işin niteliği ve riskleri konusunda bilgilendirilmesi ve işe uygunluğun 6331 sayılı Kanun'daki sağlık gözetimi hükümleri çerçevesinde belgelenmesidir. Vardiya ve izin planı bu sınırları tanımayan bir sistemde tutulduğunda ihlal çoğu kez fark edilmeden oluşur: on sekiz yaş altı çalışan gece postasına yazılır ya da izin bakiyesi 14 gün üzerinden açılır.