Yan Haklar nedir?

Yan Haklar hakkında ayrıntılar

İş mevzuatında "yan hak" başlıklı ayrı bir tanım yoktur; bir kalemin sonucu adından çok hangi kanunun hangi hükmüne girdiğine bağlıdır ve dört ayrı yerde farklı sonuç doğurur.

İş Kanunu bakımından para ile ödenen yan haklar ücretle aynı korumadadır: 4857 sayılı Kanun'un 32. maddesi ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakın Türk parasıyla, işyerinde ya da özel banka hesabına ödenmesini birlikte düzenler; iş sözleşmesi sona erdiğinde de işçinin ücreti ile sözleşme ve Kanundan doğan para ile ölçülmesi mümkün menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur.

Kıdem tazminatında yan haklar tazminatı büyütür: 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi, tazminata esas ücretin hesabında ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve para ile ölçülmesi mümkün sözleşmeden ve kanundan doğan menfaatlerin de gözönünde tutulacağını söyler; bu toplam uygulamada giydirilmiş ücret olarak anılır.

SGK priminde kural kapsayıcıdır: prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkak ile işverenin özel sağlık sigortası ve bireysel emeklilik için ödediği tutarlar prime esas kazanca girer (5510 md. 80/1-a).

İstisnalar Kanun'da tek tek sayılır; yan haklar açısından öne çıkanlar ayni yardımlar, ölüm, doğum ve evlenme yardımları, aylık toplamı asgari ücretin yüzde otuzunu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payı ile işyerinde yemek verilmeyen durumlarda günlük yemek bedelinin her yıl güncellenen sınıra kadarki kısmıdır (md. 80/1-b).

Bunların dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime tabidir (md. 80/1-c). Gelir vergisinde de yan hak kural olarak ücrettir: Gelir Vergisi Kanunu md. 61 ücreti para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olarak tanımlar; vergi dışında kalan yalnız Kanun'un saydığı istisnalardır.

Bu yüzden aynı tutardaki iki yan hakkın işverene maliyeti ve çalışanın eline geçen tutar farklı olabilir; iş teklifinde yan hakların brüt mü net mi, nakit mi ayni mi verileceğini yazmak sonradan çıkacak tartışmayı önler. empuno bordrosunda yemek ve yol yardımı çalışan bazında günlük tutar olarak tanımlanır; sistem bunu fiilen çalışılan gün sayısıyla çarpar ve istisna tutarına kadar olan kısmı matrah dışında tutar.

Prim ve diğer ek kazançlar ise empuno'nun toplu giriş ekranından dönemin brüt kazancına eklenir.