Özel Nitelikli Kişisel Veri nedir?

Özel nitelikli kişisel veri, hukuka aykırı işlendiğinde ayrımcılık riski taşıdığı için kanunda tek tek sayılan ve daha sıkı korunan veri türüdür. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 6. maddesi bu verileri sınırlı biçimde sayar: kişilerin ırkı, etnik kökeni, siyasi düşüncesi, felsefi inancı, dini, mezhebi veya diğer inançları, kılık ve kıyafeti, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği, sağlığı, cinsel hayatı, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili verileri ile biyometrik ve genetik verileri. Liste kapalıdır; burada sayılmayan bir bilgi, hassas görünse bile özel nitelikli sayılmaz ve genel işleme şartlarına tabidir. Fark, işleme rejimindedir. Bu veriler ancak açık rızayla ya da Kanun'un özel nitelikli veriler için ayrıca saydığı şartlardan birinin varlığında işlenebilir. Madde 2024 yılında yapılan değişiklikle yeniden yazılmış; sağlık ve cinsel hayat verilerine özgü dar çerçevenin yerini, tüm özel nitelikli veriler için geçerli olan sayılı şartlar listesi almıştır. Bu listede istihdam, iş sağlığı ve güvenliği ile sosyal güvenlik alanındaki yükümlülüklerin yerine getirilmesi de yer alır; işveren açısından pratik anlamı şudur: mevzuatın zorunlu kıldığı sağlık gözetimi kayıtları rızaya değil bu yükümlülüğe dayanır, buna karşılık zorunlu olmayan veri toplama rızasız yapılamaz. Ayrıca bu verilerin işlenmesinde Kurul'un belirlediği yeterli önlemlerin alınması şarttır; erişim yetkisinin daraltılması, ayrı ve yetkilendirilmiş saklama ile aktarımın şifreli yapılması bu önlemlerin başında gelir. İş ilişkisinde dört başlık öne çıkar. Sağlık verisi en yaygınıdır: işe giriş ve periyodik muayene raporları, istirahat raporları, engellilik durumu ve iş kazası kayıtları bu kapsamdadır. Teşhis bilgisine kural olarak yalnızca sır saklama yükümlülüğü altındaki işyeri hekimi erişmeli, İK tarafında ise sürecin yürütülmesi için gereken asgari bilgi tutulmalıdır. İkincisi biyometrik veridir: parmak izi veya yüz tanımayla yapılan giriş çıkış takibi, açık rıza alınmış olsa dahi ölçülülük denetimine tabidir ve kart, şifre ya da karekod gibi daha az müdahaleci bir yöntemle aynı sonuca ulaşılabiliyorsa hukuka aykırı kabul edilir. Üçüncüsü ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirlerine ilişkin veridir; adli sicil kaydı ancak işin niteliğinin gerektirdiği ve mevzuatın aradığı hâllerde istenebilir, her pozisyon için rutin biçimde toplanamaz. Dördüncüsü sendika üyeliğidir: aidat kesintisi bordroda göründüğünden bu bilgi işverence zorunlu olarak bilinir, ancak yalnızca kesintinin yürütülmesi amacıyla kullanılabilir; terfi, görevlendirme veya fesih kararlarına dayanak yapılamaz. Sık yapılan bir hata, istemeden özel nitelikli veri toplamaktır. Eski kimlik örneklerindeki din hanesi ya da kan grubu bilgisi, işveren hiç talep etmemiş olsa bile fotokopiyle dosyaya girer; bu nedenle ilgisiz alanların karartılması veya yalnızca gerekli alanların kaydedilmesi beklenir. Aynı mantık işe alım sürecinde de geçerlidir: adaydan sağlık durumu, hamilelik, din ya da sendika üyeliği bilgisi istenmesi hem veri koruma hem ayrımcılık yasağı bakımından risk doğurur.