4857 Sayılı İş Kanunu nedir?

4857 sayılı İş Kanunu, iş sözleşmesine dayanarak çalışan işçilerle işverenler arasındaki ilişkileri düzenleyen temel kanundur. 22 Mayıs 2003 tarihinde kabul edilmiş, 10 Haziran 2003 tarihli ve 25134 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yerini almıştır. Kural olarak faaliyet konusuna bakılmaksızın tüm işyerlerine, işverenlere, işveren vekillerine ve işçilere uygulanır; işçi, işveren, işveren vekili ve işyeri kavramları da bu Kanun'un 2. maddesinde tanımlanır. Kanunun 4. maddesi kapsam dışında kalan işleri sayar: deniz ve hava taşıma işleri, elli ve daha az işçi çalıştırılan tarım ve orman işleri, aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımsal yapı işleri, ev hizmetleri, çıraklar, sporcular ve rehabilite edilenler bunların başlıcalarıdır. İstisnaların da istisnaları vardır; kıyılarda, liman ve iskelelerde gemilere yapılan yükleme ve boşaltma işleri ile havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işler bu Kanun'a tabidir. Kapsam dışında kalan gruplar başka mevzuata bağlıdır: gemi adamları 854 sayılı Deniz İş Kanunu'na, gazeteciler 5953 sayılı Basın İş Kanunu'na tabidir; hiçbirinin kapsamına girmeyen hizmet ilişkilerinde ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesi hükümleri uygulanır. Kanunun ana başlıkları iş sözleşmesinin türleri ve feshi, iş güvencesi ve işe iade, ücret ile ücretin korunması, çalışma süreleri ve fazla çalışma, ara dinlenmesi ve gece çalışması, yıllık ücretli izin, işin denetimi ve idari para cezalarıdır. İki nokta sıkça karıştırılır: kıdem tazminatı 4857'de değil, geçici 6. madde ile yürürlükte tutulan 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesinde düzenlenir; iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin hükümler ise 2012 yılında yürürlüğe giren 6331 sayılı Kanun'a taşınmıştır. Kanunun işçiyi koruyan hükümleri asgari nitelikte olduğundan iş sözleşmesiyle çalışan lehine daha ileri haklar kararlaştırılabilir; kanuni seviyenin altına inen düzenlemeler ise geçersizdir.