Fesih (İş Sözleşmesinin Feshi) nedir?

Fesih, iş sözleşmesinin taraflardan birinin tek yanlı irade beyanıyla ileriye etkili olarak sona erdirilmesidir. "Fesih ne demek" sorusunun karşılığı budur: sözleşmeyi bitiren, karşı tarafın kabulüne ihtiyaç duymayan tek taraflı bir haktır. Varması gerekli bir irade beyanı olduğundan karşı tarafa ulaştığı anda sonuç doğurur ve ulaştıktan sonra kural olarak tek başına geri alınamaz; geri alınması ancak karşı tarafın kabulüyle mümkündür. Bu nitelik feshi iki komşu kavramdan ayırır: tarafların anlaşarak sözleşmeyi sona erdirdiği ikale bir fesih değildir, belirli süreli sözleşmede sürenin dolması ya da işçinin ölümü gibi hâllerde sözleşmenin kendiliğinden sona ermesi de fesih sayılmaz. Kimin yaptığına göre adlandırma değişir; işçinin yaptığı fesih günlük dilde istifa olarak anılır, hukuki niteliği yine fesihtir. Türk iş hukuku feshi ikiye ayırır. Birincisi süreli, yani bildirimli fesihtir: belirsiz süreli iş sözleşmesi, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesindeki bildirim sürelerine uyularak sona erdirilir; süre işçinin kıdemine göre iki ile sekiz hafta arasında kademelenir ve tanınmadığında karşılığı ihbar tazminatıdır. İkincisi derhal, yani haklı nedenle fesihtir: iş ilişkisini çekilmez kılan ve Kanun'un 24. maddesinde işçi, 25. maddesinde işveren bakımından sayılan hâllerde sözleşme bildirim süresi beklenmeden anında sona erdirilir. İkinci yolda hak süreye bağlıdır; ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayanan fesih yetkisi, karşı tarafın bu davranışının öğrenildiği günden başlayarak altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (md. 26) — yazışmanın uzaması bu hak düşürücü süreyi durdurmaz. Şekil bakımından kural yazılılıktır: Kanun'un 109. maddesi, bu Kanunda öngörülen bildirimlerin ilgiliye yazılı olarak ve imza karşılığında yapılmasını arar; iş güvencesi kapsamındaki işçinin feshinde 19. madde ayrıca işverenin fesih bildirimini yazılı yapmasını ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmesini zorunlu tutar. Sebebi açıkça yazılmayan veya sonradan değiştirilen bir fesih, esas yönünden haklı olsa dahi usul eksikliği nedeniyle geçersiz sayılabilir. Feshin doğurduğu sonuçlar tek bir kalemden ibaret değildir: kıdem ve ihbar tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti, işsizlik ödeneğine hak kazanma ve iş güvencesi kapsamındaki işçi bakımından işe iade yolu, feshin kim tarafından ve hangi nedenle yapıldığına göre ayrı ayrı belirlenir. Bu nedenle işveren tarafındaki en kritik iş, işten ayrılış bildirgesindeki çıkış kodunun gerçek fesih nedeniyle birebir uyumlu olmasıdır; yanlış kod hem çalışanın ödenek hakkını hem işverenin sonraki uyuşmazlıktaki konumunu doğrudan etkiler.