Belirli ve Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi nedir?

Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesi ayrımı, iş ilişkisinin bir süreye bağlanıp bağlanmadığına göre yapılan temel sözleşme türü ayrımıdır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 11. maddesi kuralı açıkça koyar: iş ilişkisi belirli bir süreye bağlı olarak kurulmamışsa sözleşme belirsiz süreli sayılır. Yani asıl olan belirsiz süreli sözleşmedir, belirli süreli sözleşme istisnadır. Belirli süreli sözleşme ancak objektif bir koşul varsa kurulabilir: belirli süreli bir iş, belli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi. Böyle bir koşul olmadan "bir yıl deneyelim" düşüncesiyle sözleşmeye süre yazılması, ilişkiyi belirli süreli hâle getirmez. Esaslı bir neden bulunmadıkça sözleşmenin birden fazla üst üste yenilenmesi de mümkün değildir; zincirleme yapılan sözleşmeler başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Kanun'un 12. maddesi ayrıca ayrım yasağı getirir: belirli süreli sözleşmeyle çalışan işçiye, salt sözleşmesi süreli olduğu için belirsiz süreli emsal işçiden farklı işlem yapılamaz; ücret ve parayla ölçülebilen menfaatler çalışılan süreye orantılı biçimde ödenir. Şekil bakımından belirli süreli sözleşme yazılı yapılır; süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinde yazılılık zaten Kanun'un 8. maddesiyle zorunludur. İki türün pratik farkı sona erme anında ortaya çıkar. Belirli süreli sözleşme sürenin bitimiyle kendiliğinden sona erer; ayrı bir fesih bildirimine ihtiyaç duyulmadığından ihbar süresi ve ihbar tazminatı kural olarak gündeme gelmez. İş güvencesi hükümleri belirsiz süreli sözleşmeyle çalışanlar için öngörüldüğünden, belirli süreli sözleşmeyle çalışan işçi işe iade davası açamaz. Kıdem tazminatında yerleşik uygulama, sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona ermenin tek başına hak doğurmadığı yönündedir; buna karşılık zincirleme yenileme nedeniyle sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılıyorsa kıdem, ilk işe giriş tarihinden itibaren hesaplanır. Belirli süreli sözleşme süresi dolmadan ve haklı bir neden olmaksızın işverence sona erdirilirse, uygulamada bakiye süre ücreti denen ve kalan süreye karşılık gelen tazminat gündeme gelir. Bu yüzden "belirli süreli yaparsak çıkarmak kolay olur" beklentisi çoğu zaman tersine döner: objektif koşul yoksa sözleşme baştan belirsiz süreli sayılır, koşul varsa da süre dolmadan yapılan fesih işvereni kalan sürenin ücretiyle karşı karşıya bırakır. Sosyal güvenlik tarafındaki karşılığı bildirim disiplinidir: sürenin bitmesiyle sona eren sözleşme, işten ayrılış bildirgesinde kendi çıkış koduyla bildirilir ve bu kod çalışanın işsizlik ödeneği başvurusunda esas alınır.